İnteraktif Dersler

Vektörlerle doğrular

Ders notları

Tanım

Doğrunun vektörel denklemi

Bir doğru, bir noktası ve bir doğrultu ile belirlenir. ifadesinde , ’nın konum vektörü, doğrultman vektörü ve parametresi herhangi bir gerçek sayıdır: her bir nokta verir, ise ’yı verir. Aynı biçim düzlemde de uzayda da geçerlidir.
abOAP
Örnek
. için , için , için bulunur.
−2012
Kural

İki noktadan geçen doğru

ve ’den geçen doğruda doğrultman ’dir (bitim eksi başlangıç); yani . için , için , için orta nokta bulunur; ise ’nin ötesindedir.
bAMB2
Örnek
ve için , uzunluğu 7. için orta noktadır; için , ’nin ötesi.
AMB2
Kural

Nokta doğru üzerinde mi?

’nin koordinatlarını ’de yerine koy ve her koordinattan ’yi çöz. Her koordinat aynı ’yi verirse doğru üzerindedir; iki değer farklıysa değildir. ’de 0 olan koordinat değişemez, kendi başına tutmalıdır.
Örnek
Doğru . → ’ten , ’den : doğru üzerindedir. → ’ten ama ’den : doğru üzerinde değildir.
APQ
Püf noktası

Bir doğru, birçok denklem

Bir doğrunun denklemi tek değildir: doğrunun her noktası başlangıç noktası, ’nin sıfırdan farklı her katı doğrultman olabilir. İki denklem, doğrultmanlar paralel ve birincinin bir noktası ikincinin üzerindeyse aynı doğruyu verir.
0123−101−1
Örnek
ve : doğrultman birincinin katı, noktası yeni başlangıç.Yani tek doğru; noktası için bulunur.
Kural

Parametrik denklem

Koordinat koordinat yazılınca doğru , ve uzayda olur; doğrultmandır. ’nin önündeki sayı o koordinatın ne kadar hızlı değiştiğini, tek başına duran sayı ’daki değerini verir.
Örnek
için , , . için → , , , yani noktası.
Kural

t’yi yok et: doğrunun denklemi

Bir koordinattan ’yi çöz ve diğerinde yerine koy: düzlemde bu verir. Tersine, için bir doğrultman ’dır; bir nokta da ya da seçilerek bulunur.
Örnek
→ , yani ve .Geri dönüş → için nokta , doğrultman ; yani .
−3−101
Kural

Uzayda kartezyen biçim

Uzayda kartezyen biçim eşit kesirlerden oluşan bir zincirdir, : her kesir ’dir. Bir doğrultman sayısı 0 ise o koordinat hiç değişmez ve tek başına yazılır, örneğin .
Örnek
→ .’ten geçen, doğrultmanı olan doğru → ve .
Dikkat!

Normal doğrultman değildir

’den sayıları normal vektörü verir; doğruya diktir, doğru boyunca değildir. Doğrultman ’dır: sayıları değiştir ve bir işareti çevir. Skaler çarpımla kontrol et; 0 olmalıdır.
dnO
Örnek
’nın normali , doğrultmanı ., yani birbirine diktirler; normali doğrultman almak dik doğruyu çizer.
dn
Tanım

İki doğru: dört durum

İki doğru çakışık (aynı doğru), paralel (aynı doğrultu, ortak nokta yok), kesişen (bir ortak nokta) ya da aykırı (paralel değil ve ortak nokta yok, yalnızca uzayda) olur. Önce doğrultmanlara bak: biri diğerinin katıysa paralellerdir.
Örnek
→ .’dan geçen, doğrultmanı olan doğru → , ’nin katı değil; yani paralel.’ten geçen, doğrultmanı olan doğru → ; yani çakışık.
Kural

İki doğrunun kesişim noktası

ve için iki ayrı parametre kullan. Koordinatları eşitle, iki denklemden ile ’yü çöz, sonra üçüncüyü dene. Sağlanırsa doğrular kesişir; noktayı bulmak için ’yı birinci doğruda yerine koy.
ACX
Örnek
ve . → , → → , . → sağlanır; doğrular ’te kesişir.
Dikkat!

Aykırı doğrular ve yükseklik farkı

Üçüncü denklem sağlanmazsa doğrular aykırıdır: kesişmezler ve paralel değildirler. Aynı ve ’ye sahip iki nokta üst üste durur; farkı bir yükseklik farkıdır. Doğrular arasındaki uzaklık değildir.
Örnek
İkinci doğruyu bunun yerine ’den başlat: yine ve , ama için , bulunur.Yani doğrular aykırıdır; dik yukarı ölçülen yükseklik farkı .
2
Kural

İki doğru arasındaki açı

İki doğru arasındaki açı, doğrultmanları arasındaki dar açıdır; şununla bulunur → . Mutlak değer dar açıyı seçer: skaler çarpım negatifse vektörler geniş açı yapar, doğrular onun tümlerini yapar. Aykırı doğruların da açısı vardır.
Oθ180°−θ
Örnek
ve → , , ; yani ve . ile vektörler yapar, doğrular yine .
Kural

Eksik bir p değeri

Bir doğrudaki harfi bir koşuldur. Doğruların kesişmesi için iki denklemden ile ’yü çöz ve üçüncüde yerine koy: o denklem ’yi verir. Paralellik için , diklik için kullan; iki doğrultmanda da varsa ’de ikinci dereceden bir denklem çıkar.
Örnek
öncekiyle aynı, → . Yine ve ; üçüncü denklem , verir. ya da için doğrular aykırıdır.
Püf noktası

Bir cismin köşelerinden geçen doğrular

Bir cismin iki köşesinden geçen doğrular, iki noktası bilinen doğrulardır → ’yu orijine koy ve köşeleri nokta olarak yaz. Bir dikdörtgen prizmada dört uzay köşegeni merkezde kesişir; kesişmeyen ve paralel olmayan iki ayrıt ya da köşegen aykırıdır.
OAFGM
Örnek
prizmada ile merkezde noktasında kesişir ve ’lik dar açı yapar. ( boyunca) ile (’dan yukarı) kesişmez ve paralel değildir: aykırıdır.
OACG
Kural

Dikme ayağı ve simetrik nokta

’den doğrusuna inen dikmenin ayağı için ’dır. Sonra , noktanın doğruya uzaklığı ve simetrik nokta ’dir.
APNP'
Örnek
ve doğrusu → , , . ve .
Kural

Verilen uzaklıktaki noktalar

Doğrunun ’ye uzaklıktaki noktaları → ’yi ’de yerine koy. Bu ’de ikinci dereceden bir denklemdir → ise iki nokta, ise bir (dikme ayağı), ise hiç nokta yoktur.
PNQQ
Örnek
Aynı ve doğru, → için , yani ., yaklaşık ve : iki nokta, çünkü .
Kural

Q’da dik açı

’da dik açı, demektir. doğru üzerindeyken bu ’de ikinci dereceden bir denklemdir (iki, bir ya da hiç nokta) ve noktalar çapı olan çember üzerindedir. eşitliği doğrusal bir denklem verir; yani orta dikme üzerindedir.
PRQQ
Örnek
, ve → , yani ve ya da . ile , merkezi ve yarıçapı 5 olan çember üzerindedir.
Tanım

Sabit hız

’dan başlayıp sabit hız vektörüyle giden bir nokta, anında konumundadır → ’nin zaman olduğu bir doğru. Sürat uzunluğudur, alınan yol sürat çarpı zamandır ve ivme sıfırdır.
v012
Örnek
Bir gemi ’dan km/h ile yola çıkar: sürat km/h.2 h sonra noktasındadır; km yol almıştır.
Kural

Ne zaman, nerede?

Noktanın bir yere ne zaman ulaştığını bulmak için ’yi çöz. gibi bir koordinat tek bir verir. Bir hedef noktasına ancak her koordinat aynı ’yi verirse ulaşılır. Başlangıçtan verilen bir uzaklığa, ona eşit olunca ulaşılır.
01T3U
Örnek
Başlangıç , . için , , noktasında. için iki koordinattan da : ulaşılır. için ’ten ama ’den : hiç ulaşılmaz.
Dikkat!

İki hareketli nokta: çarpışır mı, yalnız kesişir mi?

Kesişen yörüngeler çarpışma demek değildir. İki doğrunun nerede kesiştiğini, her nokta için ayrı bir parametreyle bul. Noktalar ancak orada iki parametre eşitse buluşur: kesişimde aynı anda bulunmaları gerekir.
X34
Örnek
Gemi 1 → , gemi 2 → . Yörüngeler noktasında kesişir: gemi 1 oraya ’te, gemi 2 ’te varır. Birbirini ıskalar.İkinci gemi ’den başlarsa ikisi de ’te oradadır: çarpışma.
X3
Kural

En yakın geçiş

Göreli konum yine ’de bir doğrudur. Uzunluğu anında en küçüktür; orada , ’ye diktir. Bunu yalnızca ise kullan.
12Xd
Örnek
Aynı gemiler → , ; yani h ve .En yakın uzaklık km; gemiler birbirinin yanından güvenle geçer.
Püf noktası

Uçaklar: kesişme, buluşma ya da üstten geçme

İki uçağın yörüngeleri üstten görünüşte kesişip yine de birbirinden uzak olabilir. Her uçağın kesişimin üstünde olduğu zamanı bul, sonra yüksekliklere bak. Aynı zaman ve aynı yükseklik buluşmadır; aynı zaman ve farklı yükseklik, yükseklik farkıyla üstten geçmedir.
X2
Örnek
→ , → (km, dk). İkisi de ’de ’in üstündedir; yükseklikler ve : buluşurlar. 4 yükseklikten başlarsa yükseklikler 5 ve 6 olur: üstten geçme, 1 km fark.
Püf noktası

Bir direkten lazer ışını

Bir direğin tepesinden çıkan ışın uzayda bir doğrudur. olduğu yerde zemine ulaşır; zeminle yaptığı açısı için ’dir. Yansımadan sonra işaret değiştirir ve ışın devam eder; duvar, ’in değerine ulaştığı yerdir.
TFW
Örnek
3 m’lik direk, ışın → için , zemin noktası . Ayrıca , yani .Yansımadan sonra → duvarına , iken ulaşılır, noktasında.
Püf noktası

Yer altında bir boru ve bir kablo

Bir boru ve bir kablo, olan iki doğrudur. Yalnızca kesişirlerse birbirine değerler. Üstten görünüşte aynı ve ’de çaprazlaşıyorlarsa oradaki derinlik farkı yükseklik farkıdır ve doğrular aykırıdır.
3
Örnek
Boru , kablo → ’ten , sonra → , yani .O noktadaki derinlikler m ve m: birbirine değmezler, yükseklik farkı 3 m.
Püf noktası

Hangi ders neyi ister

Cambridge A level (Paper 3) doğrunun vektörel denklemini, paralel, kesişen ya da aykırı doğruları ve kesişimlerini, açıyı ve dikme ayağını ister; aykırı doğrular arasındaki en kısa uzaklık istenmez. IB HL (iki ders de) 2B ve 3B’de doğruyu kinematikle içerir; AA ayrıca dört durumu ve açıyı ister. Hollanda wiskunde B vwo düzlemde doğrunun vectorvoorstelling, parametervoorstelling ve vergelijking biçimlerini işler; wiskunde D vwo doğru anmaz. İngiliz A level’ında vektörel doğru yoktur (Further Mathematics). AP Precalculus, sınavda olmayan isteğe bağlı bir konuda parametrik düz hareketi işler. IB SL, IGCSE ve MEB: yok.
Örnek
Cambridge ya da IB HL için bir soru → ile kesişir mi? Evet, ’te.İngiliz A level’ında bir soru vektörel doğruların dışında kalır → ’ün uzunluğu ’tür.

Alıştırmalar

Bir doğru noktasından geçer ve doğrultmanı ’tür. Vektörel denklemini yaz ve için noktayı bul. Kolay
?A?
Çözümü göster
Nokta artı çarpı doğrultman.
.
koy → ve .
ve için bulunur.
Kontrol → yine ’yı verir.
ve noktalarından geçen doğrunun vektörel denklemini yaz ve orta noktası ’yi bul. Kolay
AB?
Çözümü göster
Doğrultman bitim eksi başlangıçtır, .
.
Orta nokta ’dir ya da toplamın yarısı → , , .
ve .
Kontrol → için bulunur.
, doğrusunun üzerinde midir? Kolay
AP
Çözümü göster
Her koordinattan ’yi çöz.
→ , yani .
→ , yani .
Değerler farklı; doğru üzerinde değildir.
Hayır → için , için çıkar.
Kontrol → ’de doğru noktasındadır, ’nin bir altında.
Bir doğrunun vektörel denklemi ’dir. Parametrik denklemlerini ve denklemini yaz. Kolay
Çözümü göster
Koordinat koordinat → ve .
’ten → .
’de yerine koy → .
, ve .
Kontrol → için ve .
doğrusu boyunca bir vektör ver. Kolay
Çözümü göster
için normal ’dir.
Doğrultman ’dır: sayıları değiştir, bir işareti çevir → .
değil: o normaldir.
ya da sıfırdan farklı herhangi bir katı.
Kontrol → ; normale diktir.
Bir tekne noktasından başlar ve km/h sabit hız vektörüyle gider. Sürati ve 2 h sonraki konumu bul. Kolay
Çözümü göster
Sürat, hız vektörünün uzunluğudur → km/h.
Konum , için → ve .
Sürat 5 km/h; 2 h sonra tekne noktasındadır.
Kontrol → alınan yol km ve .
doğrusunun vektörel denklemini yaz. Orta
Çözümü göster
Bir nokta → için , yani .
Doğrultman .
.
(her nokta ve doğrultmanın her katı kabul edilir).
Kontrol → için ve .
ve doğrularının kesiştiğini göster ve noktayı bul. Orta
?
Çözümü göster
Doğrultmanlar kat değil; paralel değiller.
→ ve → .
İkisini topla → , yani ve .
→ ve , eşit; nokta birinci doğruda iken bulunur.
noktasında kesişirler; ve .
Kontrol → ikinci doğru ’de .
Doğrultmanları ve olan doğrular arasındaki dar açıyı bul. Orta
Çözümü göster
Skaler çarpım → .
Uzunluklar → ve .
, yani .
.
Kontrol → skaler çarpım pozitif ve ’ten küçük; açı dardır.
→ ve → olsun. kaç iken kesişirler? Orta
Çözümü göster
→ ve → .
O zaman ve ; yani ve .
→ , yani .
Demek .
ve o zaman doğrular ’te kesişir. Diğer her için aykırıdır.
Kontrol → , ’de ; , ’de .
noktasından doğrusuna inen dikmenin ayağı ’yi, ’nin doğruya uzaklığını ve simetrik noktasını bul. Orta
Çözümü göster
ve ; yani ve .
, ; yani .
Simetrik nokta → .
, ve .
Kontrol → .
Bir tekne noktasından km/h ile başlar. ne zaman olur ve tekne hiç ’ye ulaşır mı? Orta
Çözümü göster
, yani h; o zaman , noktasında.
için → ’ten , yani .
’den , yani .
Değerler farklı; ’ye hiç ulaşılmaz.
, 6 h sonra, noktasında. Tekne ’ye hiç ulaşmaz: yörüngesi onu ıskalar.
Kontrol → ’te tekne ’da, ’de ’dedir: hiçbiri değil.
ve doğrularının aykırı olduğunu göster ve ortak üstten görünüş noktasındaki yükseklik farkını bul. Zor
?
Çözümü göster
Doğrultmanlar kat değil; paralel değiller.
→ . → , yani .
: birinci doğru için , ikinci için .
; doğrular kesişmez: aykırı.
Doğrular aykırıdır; noktasının üstünde yükseklik farkı .
Kontrol → hiçbir , üç denklemi birden sağlamaz; fark dikey bir uzaklıktır, doğrular arası uzaklık değildir.
ve vektörleri iki doğrunun doğrultmanlarıdır. Doğrular dik olsun diye ’yi bul. Zor
Çözümü göster
Dik olmak, skaler çarpımın 0 olması demektir.
.
, yani .
ya da .
Kontrol → → . → .
Gemi 1, ’den ile, gemi 2, ’den ile başlar (km, km/h). En yakın geçişlerini bul. Zor
Çözümü göster
Göreli konum .
ve , yani .
, uzunluğu .
; geçerlidir.
3 h sonra gemiler en yakındır; 5 km arayla.
Kontrol → gemi 1 ’da, gemi 2 ’dedir → ve .
doğrusunun ’ye 5 uzaklıktaki noktalarını ve ’den inen dikmenin ayağı ’yi bul. Zor
Çözümü göster
, ve ; yani ve , .
olduğundan iki nokta var: , .
, yani .
, yani ya da .
; noktalar ( için) ve ( için).
Kontrol → iki nokta da 5 uzaklıkta → .
doğrusu ’dir. ve için üçgeninde ’da dik açı olan noktalarını bul. Zor
PR??
Çözümü göster
, ve .
.
parantezine al → , yani ya da .
ve .
Kontrol → ikisi de çapı olan çemberin üzerindedir: merkez ve .
Bir direğin tepesinden doğrultusunda bir lazer ışını çıkar. Zemin noktasını, zeminle açıyı ve doğrultusunda bir yansımadan sonra duvarındaki noktayı bul. Zor
Çözümü göster
Zemin, olduğu yer → , yani , ; , yani .
Yansımadan sonra → ; duvarı için , yani ; , .
Zemin ’da, açı ve duvar ’de.
Kontrol → .
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): Diploma, 1. yıl, Diploma, 2. yıl

Cambridge International: A Level

Hollanda: Vwo · Matematik B, Vwo · Matematik D, Havo · Matematik B

İngiltere (GCSE, A Level): Year 12 (A Level), Year 13 (A Level)

ABD (Common Core): Precalculus

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 6 uygulama

Doğrunun vektörel denklemi: r = a + t b

  • Bir doğrunun vektör denklemini yazma: r = a + t b
  • Bir noktanın doğru üzerinde olup olmadığını t değerinden söyleme
  • Bir doğrunun birçok denklemi olduğunu görme

Doğrunun biçimleri: vektörel, parametrik, kartezyen

  • Doğruyu parametrik biçimde yazıp hızını okuma
  • t yi yok edip doğrunun denklemini bulma
  • Uzaydaki doğrunun kartezyen biçimini yazma

İki doğru: paralel, kesişen ya da aykırı

  • İki doğrunun çakışık, paralel, kesişen ya da aykırı olduğunu söyleme
  • Ortak noktayı ve iki doğru arasındaki açıyı bulma
  • Doğruları kesişen, paralel ya da dik yapan p değerini bulma

Bir doğru ve bir nokta: dikme ayağı, uzaklık, dik açı

  • Dikme ayağını, uzaklığı ve yansıma noktasını bulma
  • Doğrunun verilen uzaklıktaki noktalarını ikinci derece denklemle bulma
  • Açının dik olduğu ya da QP = QR olan Q noktasını bulma

Sabit hız: r = r₀ + t v

  • Sabit hızla hareket eden noktanın konumunu yazma
  • Noktanın bir koordinata ya da noktaya ne zaman ulaştığını bulma
  • Hareketli iki noktanın çarpışıp çarpışmadığını ve en yakın uzaklığı bulma

Günlük hayatta vektörlerle doğrular

  • Uçak yollarının nerede kesiştiğini ve yüksekliklerin uyup uymadığını bulma
  • İki gemi için çarpışmayı ya da en yakın uzaklığı bulma
  • Yer altındaki boru ile kablonun birbirine değip değmediğine karar verme