İnteraktif Dersler

Yaklaşık çözümler: yineleme

Ders notları

Tanım

Yineleme

Bir adımın cevabını sonraki adımın girdisi olarak kullan, tekrar tekrar: . ile başla, sonra , , … bul.
x0x1x2x3…ggg
Örnek
, ile:, , …
0467…x0x1x2x3÷2+4÷2+4÷2+4
Tanım

x = g(x) çözümü

Değerler bir sayıya yerleşirse, bu sayısı artık değişmez: . Grafikte bu, eğrisinin doğrusunu kestiği yerdir.
246810246810xyL
Örnek
: değerler ’ye yerleşir, yani . ve ✔
24610246810xy8
Tanım

Yakınsamak ve ıraksamak

Değerler bir sayıya gittikçe yaklaşıyorsa yineleme yakınsar. Değerler kaçıp gidiyor, zıplıyor ya da duruyorsa ıraksar.
048L
Örnek
, 0’dan: … 8’e yakınsar, 1’den: … ıraksar
04677.5…✔124816…×2×2×2×2✘
Kural

Denklemi düzenle

gibi bir denklemi çözmek için onu olarak yaz. Örneğin , yani . Aynı denklemin birçok düzenlenişi vardır.
x³−x−1=0x³=x+1x=g(x)
Örnek
Çözüm 3 ile kontrol: ✔
x²−x−6=0x²=x+6x=√(x+6)
Kural

Tablo kullan

… değerlerini bir tabloya yaz. Art arda iki değer gereken ondalık basamakta eşit olunca dur: cevap budur.
n01234x04677.5
Örnek
, , 2 ondalık basamak: art arda iki eşit:
n12345x2.652.942.993.003.00✔✔
Kural

Merdiven ve örümcek ağı

Eğriyi ve doğrusunu çiz. ’dan eğriye, yana doğruya, tekrar eğriye … git. Eğim pozitifse merdiven, negatifse sarmal çıkar.
xy3xy2
Örnek
, : eğri ’te, yana doğruda ’e,eğri ’da, doğru ’da … ’e çıkan bir merdiven
24610246810xy8
Kural

Eğim kuralı

Çözümün yakınında, ’nin eğimi ile arasındaysa yineleme yakınsar. Eğim ’den büyük ya da ’den küçükse uzaklaşır.
246810246810xy1m
Örnek
: eğim , ile arasında 8’e yakınsar: eğim , ’den büyük ’den: kaçıp gider
xy8✔xy✘
Kural

İşaret değişimiyle kontrol

Bir cevabı 3 ondalık basamakta kontrol etmek için yuvarlama aralığının iki ucunu denkleme koy: sol eksi sağ işaret değiştiriyorsa çözüm ikisinin arasındadır.
xf1.5−1.6+
Örnek
, cevap : uçları 1,5155 ve 1,5165’i dene. ve : işaret değişimi ✔
xf1.5155−1.5165+
Püf noktası

Başka bir düzenleme dene

Bir düzenleme ıraksıyorsa denklemi başka biçimde düzenle. Hangisinin işe yarayacağını görmek için ’nin çözümdeki eğimine bak.
Örnek
, çözüm 3: ’nın 3’teki eğimi ıraksar.’in eğimi ’den: … 3’e yaklaşır
xy✘xy✔
Püf noktası

Yakından başla

İyi bir başlangıç, çözüme yakın bir sayıdır: önce çevresindeki iki tam sayıyı bul (işaret değişimi).
12−6612xy−35
Örnek
: , İşaret değişimi çözüm 1 ile 2 arasında: ile başla
11.52−35x0
Püf noktası

Resmi kullan

Örümcek ağı diyagramında yolun kesişime mi yürüdüğünü yoksa ondan mı uzaklaştığını hemen görürsün.
xy8✔xy✘
Örnek
’ün 0’dan adım uzunlukları: küçülür, 8’e yaklaşır’nın 7’den adım uzunlukları: büyür, 8’den uzaklaşır
04678421✔−19−172618✘
Dikkat!

Her düzenleme işe yaramaz

Bazı düzenlemeler doğru olsalar bile ıraksar. için ’i dene: değerler kaçıp gider.
123123xy✘
Örnek
, :✘ : … kaçıp gider ✔ : … 3’e yerleşir
xy✘xy3✔
Dikkat!

Erken durmak

Sayıyı beğendiğin için durma. Art arda iki değer gereken ondalık basamakta eşit olunca dur ve işaret değişimiyle kontrol et.
Örnek
, ’ten, 2 ondalık basamak: ✘ ’de dur, iyi görünüyor ✔ ’da dur (art arda iki eşit), sonra işaret değişimiyle kontrol et
n12345x3.323.053.013.003.00✘✔
Dikkat!

Kaybolan çözüm

Karekökü olan bir düzenleme yalnızca pozitif çözümü bulur: negatif çözüm kaybolur, çünkü kök hiçbir zaman negatif değildir.
−44812xy−23
Örnek
’nın iki çözümü var: 3 ve .: , değil yalnızca 3 bulunabilir
xy3✘2
Uç durum

Eğim tam 1

Çözümdeki eğim tam ya da ise kural karar vermez. Yinelemenin yoluna bak.
xy11
Örnek
: ve 0’daki eğim tam .’den: uzaklaşır. ’den: yaklaşır
xy
Uç durum

Zıplama

Bazı yinelemeler iki sayı arasında sonsuza dek zıplar; örneğin ’den : değerler …
−101
Örnek
, :, , … 1 ile 3 arasında sonsuza dek zıplar
01234x0x1
Uç durum

Sayı yok

Bir değer kuralı imkânsız yaparsa (negatif sayının karekökü) yineleme durur.
246−1123xy✘
Örnek
, : : imkânsız yineleme durur
3g1g?✘

Alıştırmalar

ile kuralını kullan. ve ’yi bul. Kolay
Çözümü göster
05/320/9x0x1x2gg
Cevap → ,
Değerler 5/2’ye yerleşir: kurala koy, yine 5/2 çıkar.
denkleminin çözümü . Yineleme nasıl görünür? Kolay
Çözümü göster
Kontrol:
’nin eğimi : negatif, ile arasında
1341234xy2
Cevap → içe doğru bir sarmal
Değerler 2’nin altına ve üstüne zıplar ve yaklaşır.
denklemini biçimine getir ve ’ten ile ’yi bul. Orta
Çözümü göster
, yani
x³=x+1x=g(x)
1.51.3571.331x0x1x2gg
Cevap → ,
Çözüm yaklaşık 1.3247.
için yineleme ve veriyor. Çözüm 3 ondalık basamakla kaç? Kontrol et. Orta
Çözümü göster
İkisi de 3 ondalık basamakta 1.325
Kontrol: 1.3245 ve 1.3255’i koy
ve
xf1.3245−1.3255+
Cevap →
İşaret değişiyor, yani çözüm 1.3245 ile 1.3255 arasında.
denkleminin büyük çözümünü (yaklaşık 3.73) hangi düzenleme bulur: mü, mi? Zor
Çözümü göster
için eğim : 3.73’te bu
için eğim : 3.73’te bu 1’den büyük
xy✔xy✘
Cevap →
Diğeri küçük çözüm 0.27’yi bulur; orada eğimi .
Bir hasta her gün 200 mg alıyor ve ilacın %60’ı ertesi güne kadar kalıyor. Her dozdan sonra vücutta ne kadar var ve nereye yerleşir? Zor
Çözümü göster
, ,
olunca yerleşir, yani
246246x×1005
Cevap → 200, 320, 392 … ve 500 mg’de yerleşir
Eğim 0.6 (1’den küçük): içe doğru merdiven.
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 4, MYP 5

Cambridge International: IGCSE

Hollanda: Vwo · Matematik A, Vwo · Matematik C, Vwo · Matematik D

Türkiye (MEB): 10. sınıf, 11. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE)

ABD (Common Core): Algebra 2

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 6 uygulama

Yineleme tablosu

  • Terimleri x(n+1) = g(x(n)) kuralıyla hesaplama
  • Değerlerin durulduğunu, kaçtığını ya da zıpladığını görme
  • Ne zaman durulacağını bilme: art arda iki değer uyuşunca

Merdiven ve örümcek ağı diyagramları

  • Merdiven ya da örümcek ağı diyagramını okuma
  • Çözümü kesişim olarak görme: x = g(x), y = g(x) ile y = x
  • Resimden yinelemenin yakınsayıp yakınsamadığını söyleme

x = g(x) biçimine getir

  • Denklemi x = g(x) biçimine getirme
  • Düzenlemenin doğru olduğunu kontrol etme
  • Yakınsayan bir düzenlemeyi seçme

Yakınsar mı?

  • Eğim −1 ile 1 arasındayken yinelemenin yakınsadığını bilme
  • Başlangıç değerinin önemli olduğunu görme
  • Merdiveni spiralden eğimin işaretine göre ayırt etme

Cevap ne kadar doğru?

  • Yinelemeyle çözümü belirli sayıda ondalık basamakla verme
  • Ne zaman durulacağını bilme: iki değer yuvarlamadan sonra uyuşunca
  • Cevabı işaret değişimiyle kontrol etme

Günlük hayatta yineleme

  • Yinelemeyi gerçek bir durumda kullanma
  • Durağan değerin problemde ne anlama geldiğini söyleme
  • Durumun durulup durulmadığını ya da büyümeye devam edip etmediğini söyleme