İnteraktif Dersler

İkinci derece denklemler: çarpanlara ayırma, tam kareye tamamlama, formül; çözüm sayısı

Ders notları

Tanım

İkinci derece denklem

a, 0 olmamak üzere biçiminde yazılabilen denklem. En fazla iki çözümü vardır.
−224−4−2246xy
Örnek
de ikinci derecedendir:, yani
−4−22−6−4−224xy
Tanım

Diskriminant

D = b² − 4ac sayısı. Denklemi çözmeden önce kaç çözümü olduğunu söyler.
246−4−2246xyD>0
Örnek
−112345−2−112345xyD=4
Tanım

Tam kareye tamamlama

x² + bx’i bir parantezin karesi eksi bir sayı olarak yazmak. Her ikinci derece denklemde işe yarar.
x3x3x²3x3x9
Örnek
çünkü
x4x4x²4x4x16
Kural

Sağ tarafı 0 yap

Önce her şeyi sola al: . Ancak o zaman çarpanlara ayırabilir ya da formülü kullanabilirsin.
x²=3x+4−3x−4x²−3x−4=0
Örnek
önce olur, yani ya da
x²=2x+15−2x−15x²−2x−15=0
Kural

Sıfır çarpım kuralı

ise ya da . Çarpanlara ayırdıktan sonra her parantezi = 0 diye çözersin.
−5−4−3−2−11−11234xy
Örnek
ya da , yani ya da
−224−10−55xy
Kural

a = 1 iken çarpanlara ayırma

Çarpımı c, toplamı b olan iki sayı ara: , çünkü ve .
x2x3x²3x2x6
Örnek
: çarpım 12, toplam 7 → 3 ve 4
x3x4x²4x3x12
Kural

a, 1 değilken çarpanlara ayırma

Çarpımı a × c, toplamı b olan iki sayı bul. Ortadaki terimi ikiye ayır ve grupla: .
2x1x32x²6xx3
Örnek
: çarpım , toplam 10 → 4 ve 6
3x4x23x²6x4x8
Kural

Tam kareye tamamlama: adımlar

a’ya böl, sayıyı sağa at, iki tarafa (b ÷ 2)² ekle, sol tarafı kare olarak yaz ve karekök al: artı VE eksi.
x²+6x=7+9(x+3)²=16√x+3=±4
Örnek
→ , , yani ya da
x²−6x=7+9(x−3)²=16√x−3=±4
Kural

İkinci derece denklem formülü

Her zaman işe yarar. a, b ve c’yi koy, negatif sayıların etrafında parantez kullan.
−2246−10−55xy
Örnek
: , yani ya da
−6−4−224−10−5xy
Kural

Çözüm sayısı

: iki çözüm (parabol x eksenini iki kez keser). : tek çözüm (eksene teğet). : çözüm yok (ekseni kesmez).
xyD>0xyD=0xyD<0
Örnek
: → çözüm yok: → tek çözüm
xyD<0xyD=0
Kural

Bir yöntem seç

Sayı terimi yok () ya da x terimi yok: kolayca elde çözülür. D tam kareyse: çarpanlara ayır. Aksi hâlde formül, ya da ve b çiftse tam kareye tamamlama.
Örnek
: sayı terimi yok → : , tam kare değil → formül
Püf noktası

Cevaplarını kontrol et

Her çözümü ilk denklemde yerine koy. İki taraf eşit olmalı.
−224−6−4−22xy✔✔
Örnek
için ve bulundu ✔ ve ✔
−224−8−6−4−22xy✔✔
Püf noktası

D, çarpanlara ayırmanın olup olmadığını gösterir

D tam kareyse (0, 1, 4, 9, 16, 25 …) denklem tam sayılarla çarpanlara ayrılabilir. Değilse formülü kullan.
0491625
Örnek
: tam kare → çarpanlara ayır:
010203040507²
Dikkat!

Artı ve eksiyi unutmak

’dan YA DA çıkar. İki sayının karesi 9’dur.
−4−224−10−55xy
Örnek
✘ sadece ✔ : ya da
−6−336−20−1010xy
Dikkat!

x’e bölmek

denklemini x’e bölme: çözümünü kaybedersin. 3x’i sola al ve çarpanlara ayır: .
−224−2246xy
Örnek
✘ : sadece ✔ : ya da
−2246−5510xy
Dikkat!

D’deki işaret

c negatifse TOPLANIR. için: = 49, değil.
−2−11234−55xyc
Örnek
✘ ✔
−6−4−224−10−55xyc
Dikkat!

Sağ tarafı 0 olmayan denklem

, demek değildir. Önce 6’yı sola al ve sadeleştir.
2462468xy
Örnek
✘ ya da ✔ : ya da
−6−4−224481216xy
Uç durum

Tek çözüm

iken iki çözüm aynı sayıdır: yalnızca verir.
246246xy
Örnek
: , yani yalnızca
−8−7−6−5−4−3−2246xy
Uç durum

Çözüm yok

Bir kare asla negatif olmaz, bu yüzden ’ün (gerçek sayılarda) çözümü yoktur.
−3−2−11232468xy✘
Örnek
ise : çözüm yokFormül de aynısını söyler:
−4−2244812xy✘
Uç durum

Sayı terimi yok

: x’i dışarı al, yani ve ya da .
−2246−8−6−4−2246xy
Örnek
→ yani ya da
−6−4−22−10−55xy
Uç durum

Günlük hayat

Hangi cevapların hikâyeye uyduğuna bak: uzunluk asla negatif olmaz, bir top aynı yüksekliğe iki kez gelebilir (çıkarken ve inerken).
12345101520th
Örnek
m’ye m’lik bir tarlanın alanı 48 m²: ya da Yalnızca m uyar: uzunluk asla negatif olmaz.
−10−8−40468✘✔

Alıştırmalar

denklemini çarpanlara ayırarak çöz. Kolay
Çözümü göster
Çarpımı 6, toplamı 5 olan iki sayı: 2 ve 3
Yani
x2x3x²3x2x6
ya da
−4−224xy
Cevap → ya da
Kontrol: ve .
denklemini çöz. Kolay
Çözümü göster
İki tarafın karekökünü al: artı VE eksi
ya da
−8−4048
Cevap → ya da
Kontrol: ve .
denklemini çarpanlara ayırarak çöz. Orta
Çözümü göster
, toplam 7: sayılar 1 ve 6
Ayır:
Grupla:
Ortak parantezi dışarı al:
2x1x32x²6xx3
Cevap → ya da
Kontrol: .
denklemini tam kareye tamamlayarak çöz. Orta
Çözümü göster
Sayıyı sağa at:
İki tarafa ekle:
Kare olarak yaz:
x3x3x²3x3x9
ya da
Cevap → ya da (yaklaşık −0,35 ya da −5,65)
Kökler tam kalır: bir tam sayı değildir.
denklemini formülle çöz. Orta
Çözümü göster
−224−55xy
Cevap → ya da
Kontrol: ve .
ve denklemlerinin kaçar çözümü var? Orta
Çözümü göster
Birinci denklem: , tek çözüm
İkinci denklem: , çözüm yok
10xyD=0xyD<0
Cevap → tek çözüm ve çözüm yok
, yani .
Bir bahçenin uzunluğu genişliğinden 5 m fazladır. Alanı 104 m². Genişliği kaçtır? Zor
Çözümü göster
, yani
x+5x104
ve
: ya da
−12−8−4048✘✔
Cevap → bahçe 8 m genişliğinde ve 13 m uzunluğunda
negatif: genişlik negatif olamaz. Kontrol: .
Bir top yukarı atılıyor. Yüksekliği metre. Ne zaman 20 m’dedir? Zor
Çözümü göster
, yani
1234102030th
5’e böl: , yani
Cevap → 1 sn sonra (çıkarken) ve 3 sn sonra (inerken)
Kontrol: ve .
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 4, MYP 5

Cambridge International: IGCSE

Hollanda: 2. sınıf, 3. sınıf (havo, vwo), Havo · Matematik A, Havo · Matematik B, Vwo · Matematik A, Vwo · Matematik B, Vwo · Matematik C

Türkiye (MEB): 9. sınıf, 10. sınıf, 11. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE)

ABD (Common Core): Algebra 1, Algebra 2

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 6 uygulama

Çarpanlara ayırarak çöz

  • İkinci derece denklemi ax² + bx + c = 0 biçimine getirme
  • Çarpanlara ayırıp sıfır çarpım kuralını kullanma
  • İki çözümü de denklemde kontrol etme

Tam kareye tamamlayarak çöz

  • Önce a ile bölüp sayıyı sağa taşıma
  • (b ÷ 2)² ekleyip tam kare yazma
  • Karekökü artı ve eksi ile alma

Formülle çöz

  • Formülde a, b ve c değerlerini söyleyip yerine koyma
  • Diskriminantı D = b² − 4ac işaretleri doğru hesaplama
  • Çözmeden önce kaç çözüm olduğunu söyleme

Diskriminant ve çözüm sayısı

  • Her a, b ve c için D = b² − 4ac hesaplama
  • D > 0 için iki, D = 0 için bir, D < 0 için hiç çözüm olduğunu bilme
  • D değerini parabol ve x ekseniyle ilişkilendirme

Hangi yöntem?

  • Bir denklem için en hızlı yöntemi görme
  • Beş ipucunu bilme: c = 0, x terimi yok, a = 1, b çift, D tam kare
  • Yöntem seçimine gerekçe verme

Günlük hayatta ikinci derece denklemler

  • Bir problemi ikinci derece denklem olarak yazma
  • Denklemi seçilen bir yöntemle çözme
  • Hangi çözümlerin probleme uyduğunu, hangilerinin uymadığını söyleme