İnteraktif Dersler
Ders notları Alıştırmalar

Doğrusal denklemler: geri izleme, örtme, denge

Ders notları

Tanım

Doğrusal denklem

Karesi alınmamış tek harfli denklem, örneğin 3x + 4 = 19. Onu doğru yapan sayıyı ararız.
xxx3x+4=19
Örnek
Tek harf, kare yok: doğrusaldır. doğrusal değildir (x’in karesi var)
xxxx4x+3✔x²x²+3✘
Tanım

Çözüm

Çözüm, iki tarafı eşit yapan sayıdır. Kontrol için yerine koy.
55519=✔
Örnek
6, denkleminin çözümü mü? Yerine koy: ✔
666627=✔
Kural

Geri izleme

x’e yapılan adımları izle, sonra sondan geri dön: önce son adımı, ters işlemle geri al.
x×33x+41919−415÷35
Örnek
Bir sayı ikiyle çarpılıyor, sonra 5 çıkarılıyor: sonuç 11.
x×22x−51111+516÷28
Kural

Ters işlemler

+ ile − birbirini, × ile ÷ birbirini bozar.
n+4n+4−4nn×33n÷3n
Örnek
: ÷ 4 işlemini × 4 ile geri alırsın.
x÷433×412
Kural

Örtme yöntemi

Harfli kısmı elinle ört. Elin altında hangi sayı olmalı? Sonra elini biraz kaldır ve aynı soruyu yeniden sor.
19?4÷3xxx
Örnek
: ’i ört. Eksi 1, 9 yapıyorsa örtülen kısım 10’dur.
?91÷2xx
Kural

Örtme için tek harf gerekir

Yalnızca harf bir kez yazılmışsa çalışır. 3x + 4 = 19 olur, 5x + 2 = 3x + 10 olmaz.✔ ✘
xxx19=✔xxxxxxxx=✘
Örnek
içinde tek x var: örtme olur. içinde x iki kez var: denge yöntemini kullan
xx=✔xxxxx=✘
Kural

Denge yöntemi

İki tarafa da aynısını yap: çıkar, ekle, çarp ya da böl; harf yalnız kalana kadar.
xxx154−4−4=
Örnek
: iki taraftan 6 çıkar, sonra 2’ye böl.
xx146−6−6=
Kural

Parantez

2(x + 3) = 18 içinde önce iki tarafı 2’ye bölebilir ya da önce parantezi açabilirsin. İki yol da aynı cevabı verir.
x+x+2(x+3)xx+2x+6
Örnek
: önce 3’e böl ya da önce parantezi aç.
x+x+x+3(x+2)xxx+3x+6
Kural

Harf iki tarafta

Önce iki taraftan da küçük olan harf sayısını çıkar, sonra her zamanki gibi çöz.
xxxxxxxx=
Örnek
: iki taraftan çıkar.
xxxxxxxx=
Kural

Üç yöntem, tek cevap

Geri izleme, örtme ve denge her zaman aynı çözümü verir. En hızlı olanı seç.
19−415÷3519?4
Örnek
denklemini istediğin yöntemle çöz. → her seferinde x = 5
22+325÷55?223
Püf noktası

Cevabını kontrol et

Cevabı İKİ tarafa da koy. Eşitse doğrudur.
3×5+419=
Örnek
çözüldü, bulundu. Sol taraf: ✔ sağ tarafla aynı
4×4−313=
Püf noktası

Tahmin et ve düzelt

İki taraf eşit değilse hangi tarafın büyük olduğuna bak ve daha büyük ya da daha küçük bir sayı dene.
1619≠1919=
Örnek
. 8’i dene: , çok küçük.9’u dene: ✔
2629≠2929=
Püf noktası

Hikâyeyi denklem yaz

Bir taksi açılışta €3, her km için €2 tutar. Yolculuk €17 tuttu. x’e ne olduğunu sözle söyle, sonra yaz.
1732222222
Örnek
Bir spor salonu giriş için €10, her ziyaret için €6 alıyor. Toplam €46 ödüyorsun. x = ziyaret sayısı. ziyaret
4610666666
Dikkat!

Yanlış sıra

3x + 4 = 19 içinde önce 4 çıkar, sonra 3’e böl. Önce 19’u 3’e bölersen cevap yanlış olur.
19÷3≈6.3−4≈2.3✘19−415÷35✔
Örnek
:✘ ✔
21÷210.5−55.5✘21−516÷28✔
Dikkat!

Her şeyi böl

2x + 6 = 18 içinde HER terimi 2’ye böl: x + 3 = 9. x + 6 = 9 değil.
xx÷2÷2=x=
Örnek
denklemini 3’e bölünce:✘ ✔
xxx24÷3÷3=x=
Dikkat!

Harften önceki eksi

20 − 2x = 8 içinde 2x, 20’den çıkardığın kısımdır. Yani 2x = 20 − 8.
202x8
Örnek
:✘ ✔
303x12
Uç durum

Negatifler ve kesirler

Cevap negatif ya da ondalık olabilir. 2x + 7 = 2 için x = −2,5 bulunur.
−4−3−2−101x
Örnek
−2−101234xx
Uç durum

Her zaman ya da hiçbir zaman doğru

Bazen harf yok olur. x + 1 = x + 2 hiçbir zaman doğru olmaz, 2(x + 1) = 2x + 2 her zaman doğrudur.✘ ✔
xx≠✘xxxx=✔
Örnek
içinde parantezi aç: → hiçbir zaman doğru olmaz
xxxxxx≠✘
Kural

Bir, hiç ya da sonsuz çözüm: sadeleştirdikten sonra karar ver

Önce iki tarafı sadeleştir: parantezleri aç ve benzer terimleri topla. Sonra terimlerini bir tarafa topla. Geriye bir sayı çarpı kalırsa tek çözüm vardır: o sayıya böl. terimleri birbirini götürürse geriye kalan iki sayıya bak. Sayılar farklıysa () denklem hiçbir zaman doğru olmaz, yani çözüm yoktur. Sayılar eşitse () denklem her zaman doğrudur, yani her değeri bir çözümdür. Bir çözümü iki tarafa da yerine koyarak kontrol et.
Örnek
: iki taraftan çıkar, , yani ve . Kontrol sonucu ve olur. denkleminde terimleri birbirini götürür ve hiçbir zaman doğru değildir: çözüm yok. denkleminde iki taraf da olur, yani her zaman doğrudur: sonsuz çözüm var.
Kural

Kesirli denklemler: önce kesirlerden kurtul

Kesirlerden kurtulmak için iki taraftaki her terimi paydaların en küçük ortak katıyla çarp. Sonra yalnızca tam sayılar kalır ve denklemi eskisi gibi çözersin. Yalnızca kesirli terimi değil, her terimi çarp. Ondalık sayılarda da aynısı geçerlidir: 10 ya da 100 ile çarp.
Örnek
: 2 ile 3 sayılarının en küçük ortak katı 6 olur. Her terimi 6 ile çarpınca olur, yani ve . Kontrol sonucu .

Alıştırmalar

denklemini geri izleyerek çöz. Kolay
Çözümü göster
Zincir:
x×33x+419
Geri dön:
Sonra
19−415÷35
Cevap →
Kontrol: .
denklemini örtme yöntemiyle çöz. Orta
Çözümü göster
kısmını ört: , yani
18??
Şimdi : ’i ört,
9?3
Cevap →
Kontrol: .
denklemini çöz. Orta
x+5x+5÷27
Çözümü göster
Bölmeyi geri al:
Artıyı geri al:
7×214−59
Cevap →
Kontrol: .
denklemini dengeyle çöz. Zor
xxxxxxxx=
Çözümü göster
İki taraftan çıkar:
xxxxxxxx−3x−3x=
İki taraftan 2 çıkar:
xx−2−2=
İki tarafı 2’ye böl:
Cevap →
Kontrol: .
A tarifesi €4 artı GB başına €5, B tarifesi €16 artı GB başına €2. Kaç GB’ta aynı tutar? Zor
Çözümü göster
Denklem:
çıkar:
4 çıkar:
3’e böl:
26103040xyAB424
Cevap → GB
Kontrol: ve .
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 1, MYP 2, MYP 3, MYP 4, MYP 5

Cambridge International: Lower Secondary, stage 7, Lower Secondary, stage 8, Lower Secondary, stage 9, IGCSE

Hollanda: 2. sınıf, 3. sınıf (havo, vwo), Vmbo kb (3-4. sınıf), Vmbo gt (3-4. sınıf), Havo · Matematik A, Havo · Matematik B, Vwo · Matematik B

Türkiye (MEB): 7. sınıf, 8. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 7, Year 8, Year 9

ABD (Common Core): Grade 7, Grade 8, Algebra 1

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 6 uygulama

Geriye doğru çalış

  • Bir sayıyı adımlar zincirinde izleme
  • Sonuçtan başlayıp adımları ters sırayla geri alma
  • Zincirin denklemini yazıp cevabı kontrol etme

Örtme yöntemi

  • Harfli kısmı kapatıp altındaki sayıyı bulma
  • Yalnızca harf kalana dek örtüyü adım adım kaldırma
  • Örtme yönteminin harfin yalnızca bir kez geçmesini gerektirdiğini bilme

Adım adım çöz

  • Parantezli denklemi dengeleyerek çözme
  • Doğru adımı seçip cevabı koruyup korumadığını görme
  • Cevabı denklemde kontrol etme

Cevabı kontrol et

  • Bir sayıyı denklemin iki tarafında yerine koyma
  • Sayının çözüm olup olmadığını söyleme
  • Sonucu daha iyi bir sayı denemek için kullanma

Günlük hayatta denklemler

  • Kısa bir problemi denklem olarak yazma
  • Geriye doğru çalışma, örtme ya da dengeleme ile çözme
  • Cevabı denklemde kontrol etme

Denklem laboratuvarı: bir, hiç ya da sonsuz çözüm

  • Parantezli, kesirli ya da ondalıklı doğrusal denklemi çözme
  • Denklemin bir, hiç ya da sonsuz çözümü olduğuna karar verme
  • Çözümü tamamlayıp ilk yanlış satırı bulma