İnteraktif Dersler
Ders notları Alıştırmalar

Fonksiyonun temelleri

Ders notları

Tanım

Fonksiyon

Her girdiye tam BİR çıktı veren kural: sayıların girip çıktığı bir makine.
xfy
Örnek
Makine: × 2, sonra + 1. İçine 3 koy:
3×26+17
Tanım

Tanım ve görüntü kümesi

Tanım kümesi tüm girdilerin, görüntü kümesi tüm çıktıların kümesidir.
123246xy
Örnek
x, 0 ile 3 arasında olan :
−112436xy39
Kural

Fonksiyon gösterimi

f(a) = b demek: girdi a çıktı b verir. Sayıyı her x yerine yaz.
xyfab
Örnek
, değerini bul:
1235−2246812xy410
Kural

f(x) = k çözmek

Çıktı verilmiş, girdi isteniyor: formülü k’ye eşitle ve adımları geri al.
xyxk
Örnek
ve :
1245369xy311
Kural

Dikey doğru testi

Hiçbir dikey doğru grafiği iki kez kesmiyorsa grafik bir fonksiyondur: her x’in en çok bir y’si vardır.
xy✔xy✘
Örnek
çemberi, ’te:
xy34−4✘
Kural

Çiftler ve oklar

Bir çift kümesinde ya da ok diyagramında her girdinin tam bir oku olmalı. Oksuz çıktı olabilir.
123468✔123468✘
Örnek
, , çiftleri:
12567✘
Kural

Bire bir

Bire bir: farklı girdiler her zaman farklı çıktı verir (hiçbir yatay doğru grafiği iki kez kesmez). Çoğa bir: iki girdi aynı çıktıyı paylaşır, ama yine de fonksiyondur.
xy✔xy✘
Örnek
:
8xy24−2
Kural

Aralık gösterimi

≤ ve ≥ köşeli, < ve > yuvarlak parantez verir. ∞ her zaman yuvarlak parantez alır.
01234x≥101234x>1
Örnek
012345672<x≤5
Kural

Hangi x olabilir?

Karekökün içindeki sayı 0 ya da daha büyük olmalı. 0’a bölünmez.
xyxy
Örnek
:
2468−1123xy
Kural

Dört yüz

Bir fonksiyon sözlerle, formülle, tabloyla ve grafikle anlatılabilir. Tabloda: hep aynı adım doğrusaldır, hep aynı çarpan üsteldir.
x1234y2468+1+2+1+2+1+2✔x1234y24816+1×2+1×2+1×2
Örnek
, , tablosu:
12344812xy+1+3
Püf noktası

f(x) = k değerini grafikten okumak

doğrusunu çiz: grafiği kestiği her nokta bir çözümdür. Say.
xyk
Örnek
ve : doğru iki kez keser.
36xy39−3
Püf noktası

Tanım ve görüntü kümesi gölgedir

Tanım kümesi: grafiğin x eksenindeki gölgesi. Görüntü kümesi: y eksenindeki gölge, en alçak noktadan en yüksek noktaya. Yalnızca uçlara değil, tepeye de bak.
24−224xy
Örnek
için : uçlar 3 ve 0, en alçak nokta −1.
134−224xy2−1
Dikkat!

Girdi ile çıktı karışmış

: 3 girdi, 7 çıktı.
x=3fy=7
Örnek
:
6848xy37✘
Dikkat!

Negatif girdide parantez

Negatif sayıyı parantezle yaz, yoksa eksi işareti kaybolur.
−2x²4✔
Örnek
, :
−22−6−336xy✔✘
Uç durum

Açık ve kapalı uçlar

Kapalı nokta ● grafiğe aittir (köşeli parantez); açık nokta ○ ait değildir (yuvarlak parantez). Sonsuza giden grafik ∞ alır.
xy
Örnek
, sonu yok:
01234567x>3

Alıştırmalar

. ve değerlerini bul. Kolay
Çözümü göster
.
42x−53
.
xy43−1−7
Cevap → ,
Kontrol: girdiler 5 farklı, çıktılar farklı.
bir fonksiyon mu? Bire bir mi? Kolay
1234357
Çözümü göster
1, 2, 3, 4 girdilerinin her biri bir kez geçiyor: fonksiyon.
3 çıktısı iki kez geçiyor (girdi 1 ve 3).
1234357
Cevap → fonksiyon, ama çoğa bir
Kontrol: bire bir bir fonksiyonun 4 farklı çıktısı olurdu.
x km’lik taksi yolculuğu avro tutar. 13 avro ödedin. Kaç km gittin? Orta
Çözümü göster
yaz: .
+ 3’ü geri al: .
13−310÷25
× 2’yi geri al: .
2851020xy513
Cevap → 5 km
Kontrol: .
fonksiyonunun tanım kümesi nedir? Orta
Çözümü göster
Kökün içi: .
, yani .
369−11234xy
Cevap → , yani
Kontrol: var; yok.
için fonksiyonunun görüntü kümesini bul. Zor
Çözümü göster
En alçak nokta tepe , tanım kümesinin içinde: .
xy12
Uçlar: ve .
En yüksek değer büyük olan uç: 11.
xy6112
Cevap → , yani
Kontrol: yanlış olurdu, çünkü tepeyi kaçırır.
için , ve olduğunda denkleminin kaç çözümü var? Zor
Çözümü göster
: : iki çözüm.
: : bir çözüm.
: için : çözüm yok.
xy−3−4−5
Cevap → 2, 1 ve 0 çözüm
Kontrol: parabolün en alçak noktası : altında doğrusu grafiği kesmez.
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 4, MYP 5, Diploma, 1. yıl

Cambridge International: Primary, stage 6, Lower Secondary, stage 7, Lower Secondary, stage 8, Lower Secondary, stage 9, IGCSE, AS Level

Hollanda: Groep 7, Groep 8, 1. sınıf, 2. sınıf, 3. sınıf (havo, vwo), Havo · Matematik A, Vwo · Matematik A, Vwo · Matematik B, Vwo · Matematik C, Vmbo bb (3-4. sınıf), Vmbo kb (3-4. sınıf), Vmbo gt (3-4. sınıf), Havo · Matematik B

Türkiye (MEB): 5. sınıf, 9. sınıf, 10. sınıf, 8. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 6, Year 7, Year 8, Year 9, Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE), Year 12 (A Level)

ABD (Common Core): Grade 5, Grade 8, Algebra 1, Algebra 2

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 8 uygulama

Fonksiyon makinesi: kuralımı bul

  • Fonksiyon makinesinin her girdi için çıktısını bulma
  • Tablodaki girdi ve çıktılardan kuralı tahmin etme
  • Makinenin bazı girdileri kabul etmeyebileceğini bilme: tanım kümesi

Oklar: fonksiyon mu, değil mi?

  • Oklara bakarak bir ilişkinin fonksiyon olup olmadığını söyleme
  • Birebir ile çoktan-bire ayrımını yapma
  • Koşulları sağlayan oklar çizme

Düşey doğru testi

  • Dikey doğru testiyle grafiğin fonksiyon olup olmadığına karar verme
  • Birebirlik için yatay doğru testini kullanma
  • Açık ve kapalı noktaların neden önemli olduğunu bilme

Grafikten f(x) okuma

  • Grafikten f(a) değerini okuma
  • Grafikten f(x) = k olan tüm x değerlerini bulma
  • f(9) = 14 ifadesinin bir problemde ne anlama geldiğini söyleme

Tanım ve görüntü kümesi: grafiğin gölgeleri

  • Grafik parçasından tanım ve değer kümesini okuma
  • Tanım ve değer kümesini eşitsizlik ve aralık gösterimiyle yazma
  • Açık, kapalı ve sonsuz uçları ayırt etme

Bir fonksiyon, dört yüz

  • Fonksiyonun sözlü, formül, tablo ve grafik gösterimleri arasında geçme
  • Tablodan adımın ya da çarpanın sabit olup olmadığını söyleme
  • Sözel anlatımdan formül kurma

Günlük hayatta fonksiyonlar

  • Bir problemde fonksiyon gösterimini kullanma: C(5) = 13
  • Hangi girdilerin anlamlı ve çıktıların neler olabileceğini söyleme
  • Bir problemde f(x) = k denklemini çözme

Dört yüzü eşleştir (kart sıralama)

  • Bir fonksiyonun sözünü, tablosunu, grafiğini ve formülünü eşleştirme
  • Doğru, parabol ve üstel grafiği ayırt etme
  • Eşleşmeyi grafiğin bir noktasıyla kontrol etme