İnteraktif Dersler
Ders notları Alıştırmalar

İkinci dereceden fonksiyonlar

Ders notları

Tanım

İkinci dereceden fonksiyon

a ≠ 0 olmak üzere y = ax² + bx + c fonksiyonu. Grafiği bir paraboldür.
xy
Örnek
, için:
xy23
Tanım

Tepe noktası ve simetri ekseni

Tepe noktası en alçak ya da en yüksek noktadır. Simetri ekseni ondan geçen dikey doğrudur.
xyV
Örnek
:
xy12(1,2)x=1
Tanım

Sıfırlar (kökler)

y = 0 yapan x değerleri: grafik orada x eksenine değer ya da onu keser.
xyx₁x₂
Örnek
:
xy−33
Kural

Tepe biçimi

Tepe biçiminde tepe noktası (p, q) hemen okunur.
xyVpq
Örnek
:
xy−35
Kural

a ne yapar

a > 0: kollar yukarı (en alçak nokta). a < 0: kollar aşağı (en yüksek nokta). a işaretsiz büyüdükçe parabol daralır.
xya>0xya<0xya=3
Örnek
, ’den daha dar.
−22−55xyx²3x²−x²
Kural

Genel biçim

c, y eksenini kestiği yerdir; simetri ekseni x = −b ÷ 2a.
xyc−b/2a
Örnek
:
xy(0,3)x=2
Kural

Çarpan biçimi

Çarpan biçiminde sıfırlar x₁ ve x₂ okunur; eksen tam ortalarındadır.
xyx₁x₂
Örnek
:
xyx=2−15
Kural

Tam kareye tamamlama

x² + bx + c = (x + b/2)² + q: b’nin yarısının karesi eklenip çıkarılır.
xyb/2q
Örnek
, 6’nın yarısı 3:
xy−3−4
Kural

Kaç sıfır var?

Tepeye bak: kollar yukarı ve tepe x ekseninin altında ya da kollar aşağı ve tepe üstünde ise iki sıfır. Eksende ise bir. Yoksa hiç. Sayılarla: D = b² − 4ac.
xyD>0xyD=0xyD<0
Örnek
: yukarı, tepe üstte.
xy(2,1)✘
Kural

İkinci dereceden eşitsizlik

Sıfırları bul, sonra parabolün x ekseninin üstünde ya da altında olduğu yeri grafikten oku.
xy
Örnek
: sıfırlar −3 ve 3, arada eksenin altında.
xy−33
Kural

Doğru ve parabol

Formülleri eşitle ve hepsini bir tarafa topla. Bu denklemin D’si: D > 0 iki nokta, D = 0 doğru teğet, D < 0 hiç.
xyD>0xyD=0xyD<0
Örnek
ve :
xy11
Püf noktası

Adım deseni

Tepeden: 1 adım yana, sonra 1, 3, 5 … adım yukarı, a ile çarpılmış.
xy1a3a5a
Örnek
, ’dan:
xy12610
Püf noktası

Simetriyi kullan

Aynı y’yi veren iki x eksene eşit uzaklıktadır: eksen tam ortadadır.
xyx₁x₂
Örnek
, ve için olur.
xy1−55−5x=3
Dikkat!

p’nin işareti

y = (x + 3)², y = x²’nin 3 SOLA kaymışıdır: (x − p)²’nin tepesi x = p’dedir.
xy
Örnek
:
xy✔✘
Dikkat!

y kesişimi q değildir

Tepe biçiminde q, tepenin yüksekliğidir. y eksenini kestiği yeri x = 0 ile bulursun.
xy?pq
Örnek
:
xy(1,3)(0,5)
Uç durum

Tek sıfır

Tepe x ekseni üzerindeyse parabol eksene yalnızca değer: tek sıfır.
xyp
Örnek
:
xy(4,0)
Uç durum

Model sadece bir parçadır

Bir problemde yalnızca anlamlı x değerleri sayılır: 0’dan başlayan zaman, 0’dan büyük uzunluk.
xyV
Örnek
: tepe ’de.
−123xy15

Alıştırmalar

için tepe noktasını, ekseni ve y kesişimini ver. Kolay
Çözümü göster
Tepe biçimi: , , yani tepe .
xy−2−12
Eksen dikey doğrusudur.
.
xy
Cevap → tepe , eksen , y kesişimi
Kontrol: , yani −12 en küçük değer.
’un simetri ekseni nerede ve tepenin y’si kaç? Kolay
Çözümü göster
.
.
xy1−12
Cevap → eksen , tepe
Kontrol: −1 ve 3 sıfırları ’e eşit uzaklıkta.
’yi tepe biçiminde yaz ve tepeyi ver. Orta
Çözümü göster
−8’in yarısı −4; .
.
xy(4,−9)
Cevap → , tepe
Kontrol: formülde için .
eşitsizliğini grafikle çöz. Orta
Çözümü göster
… ya da çarpanlara ayır: , sıfırlar −4 ve 8.
xy−48
: parabol sıfırların dışında x ekseninin üstünde.
xy
≥ sıfırları da içerir.
Cevap → ya da
Kontrol: için −32 çıkar, ≥ 0 değil: 0 cevapta yok.
60 m’lik çit duvar dibinde dikdörtgen bir tarla yapıyor (üç kenar). Hangi x derinliği en büyük alanı verir? Zor
60−2xxx
Çözümü göster
Alan , sıfırlar ve .
Tepe tam ortada: .
.
xy1545030
Cevap → m, duvar boyunca kenar 30 m, alan 450 m²
Kontrol: için , daha az.
k’nın hangi değeri için doğrusu parabolüne teğettir? Zor
Çözümü göster
.
Teğet demek .
Yani , değme noktası .
xy11
Cevap → , doğrusu ’de teğet
Kontrol: , tek çözüm.
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 4, MYP 5, Diploma, 1. yıl

Cambridge International: IGCSE, AS Level

Hollanda: 3. sınıf (havo, vwo), Havo · Matematik A, Havo · Matematik B, Vwo · Matematik A, Vwo · Matematik B, Vwo · Matematik C, 2. sınıf, Vmbo kb (3-4. sınıf), Vmbo gt (3-4. sınıf)

Türkiye (MEB): 10. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE), Year 12 (A Level)

ABD (Common Core): Algebra 1, Algebra 2

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 10 uygulama

Parabol y = a(x − p)² + q

  • y = a(x − p)² + q ifadesinden tepe, eksen ve değer kümesini okuma
  • a, p ve q değerlerinin y = x² üzerindeki etkisini bilme
  • Tepe biçiminden parabol çizme

Genel biçim: a, b ve c ne yapar?

  • c değerinin y kesişimi, eksenin x = −b ÷ 2a olduğunu bilme
  • Değer tablosunu doldurup parabolü çizme
  • a, b ve c değerlerinden parabolün biçimini öngörme

Çarpanlara ayrılmış biçim: önce kökler

  • y = a(x − x₁)(x − x₂) ifadesinden sıfırları okuma
  • Standart biçimi çarpanlı biçimde yazma
  • Sıfırlarından ve bir bilgiden parabol bulma

Resimle tam kareye tamamlama

  • x² + bx + c ifadesinde tam kareye tamamlamayı resimle yapma
  • Standart biçimi tepe biçiminde yazma
  • Tam kareye tamamlayarak tepe noktasını bulma

Parabolün sıfırları: grafikle bakış

  • Parabolün sıfırlarını grafiğinde görme
  • Sıfır sayısını tepe biçiminden söyleme
  • f(x) = k denklemini yatay doğruyla çözme

İkinci dereceden eşitsizlikler

  • İkinci derece eşitsizliği grafikle çözme
  • Sıfırlardan işaret tablosu yapma
  • Cevabın ne zaman sıfırların arasında ya da dışında olduğunu bilme

Doğru ile parabolün kesişimi

  • Bir doğrunun parabolü nerede kestiğini bulma
  • Ortak noktaları saymak için diskriminantı kullanma
  • Verilen eğimli teğet doğruyu bulma

Günlük hayatta ikinci dereceden fonksiyonlar

  • Parabolün tepe noktasıyla en iyi değeri bulma
  • Sıfırlarından ve tepesinden parabol formülü kurma
  • Cevabın problemde ne anlama geldiğini söyleme

Girecek mi? Basketbol parabolü

  • Verilen başlangıç noktasından geçen parabol kurma
  • Yolun tepe noktasını formülüyle ilişkilendirme
  • Bir yörüngenin nereye ineceğini öngörme

Parabol bulmacaları: hayalet grafikler ve tarifler

  • Parabolün formülünü grafiğinden bulma
  • Tanımdan parabol kurma
  • Tepe noktası ve bir noktadan a katsayısını bulma