Eğim açısı, eğim ve doğruların birbirine göre durumu
Ders notları
Tanım
Eğim açısı
Bir doğrunun eğim açısı α, pozitif x ekseninden doğruya saat yönünün tersine ölçülen açıdır. En az 0∘, 180∘’den küçüktür. Yükselen bir doğruda 0∘<α<90∘, alçalan bir doğruda 90∘<α<180∘ olur.
Örnek
Şekildeki doğru sağa doğru yükselir ve x ekseniyle 40∘ yapar: α=40∘. Sağa doğru alçalan ve x ekseniyle 50∘ yapan bir doğruda α=180∘−50∘=130∘ olur.
Tanım
Bir doğrunun eğimi
P(x1,y1) ve Q(x2,y2) noktalarından geçen doğrunun eğimi m, dikey değişimin yatay değişime oranıdır: m=dxdy=x2−x1y2−y1, x2=x1. Doğrunun her nokta çifti için aynıdır.
Örnek
P(1,−2), Q(5,1): dx=5−1=4 ve dy=1−(−2)=3; yani m=43.
Kural
Eğim, eğim açısının tanjantıdır
Dik kenarları yatay değişim ∣dx∣ ve dikey değişim ∣dy∣ olan dik üçgende, P’deki açının tanjantı karşı dik kenarın komşu dik kenara oranıdır. Yükselen bir doğru için tanα=dxdy=m olur. Bu, dikey olmayan her doğru için geçerlidir: m=tanα.
Örnek
Dik kenarlar 4 ve 3’tür: tanα=43=0,75; yani α≈36,9∘.
Kural
Eğimden açıya
m’den α’yı bulmak için ters tanjantı kullan. m>0 ise α=tan−1m. m<0 ise α=180∘−tan−1∣m∣. Bir çizimle kontrol et: alçalan bir doğrunun açısı 90∘’nin üstündedir.
Örnek
m=−1: tan−11=45∘; yani α=180∘−45∘=135∘. m=21 için: α=tan−10,5≈26,6∘.
Kural
Eğim neden pozitif ya da negatiftir
Tanjantın işareti, eğim açısının bulunduğu bölgeye göre değişir. 0∘<α<90∘ (birinci bölge) için tanα>0: m>0 ve doğru yükselir. 90∘<α<180∘ (ikinci bölge) için tanα<0: m<0 ve doğru alçalır.
Örnek
tan30∘≈0,58>0: doğru yükselir. tan150∘=−tan30∘≈−0,58<0: doğru alçalır.
Tanım
Yatay doğrular
Yatay bir doğruda α=0∘ ve eğim m=tan0∘=0’dır, çünkü dikey değişim 0’dır. Bütün noktalarının y’si aynıdır; denklemi y=k.
Örnek
(4,2)’den geçen yatay doğru y=2’dir: eğim 0, eğim açısı 0∘.
Tanım
Dikey doğrular
Dikey bir doğruda α=90∘’dir. Yatay değişimi 0’dır; bu yüzden dxdy tanımsızdır, tan90∘ da tanımsızdır: dikey bir doğrunun eğimi yoktur. Bütün noktalarının x’i aynıdır; denklemi x=k.
Örnek
(−3,1)’den geçen dikey doğru x=−3’tür: eğim açısı 90∘, eğimi yok ve y=mx+n biçiminde yazılamaz.
Kural
Bir doğru ne kadar diktir?
∣m∣ büyüdükçe doğru dikleşir ve α, 90∘’ye yaklaşır. ∣m∣<1 için doğru yataya yakındır, ∣m∣=1 için 45∘ (ya da 135∘) olur, ∣m∣>1 için doğru diktir.
Örnek
21, 1 ve 3 eğimleri 26,6∘, 45∘ ve 71,6∘ açılarını verir (yuvarlanmış): eğim büyüdükçe doğru dikleşir.
Tanım
Doğru denklemi
Bir doğrunun denklemi, noktalarının x ve y değerlerini birbirine bağlar: bir nokta, koordinatları denklemi sağlıyorsa ve ancak o zaman doğru üzerindedir. Koordinatları yerine koy ve iki tarafın eşit olup olmadığına bak.
Örnek
y=2x−1 için: (4,7) noktası doğru üzerindedir, çünkü 2⋅4−1=7. (3,4) noktası değildir, çünkü 2⋅3−1=5=4.
Kural
Nokta-eğim biçimi
P(x1,y1) noktasından geçen ve eğimi m olan doğrunun denklemi y−y1=m(x−x1)’dir. (x,y) noktası, x−x1y−y1=m ise doğru üzerindedir.
Örnek
P(3,2), m=2: y−2=2(x−3).
Kural
y=mx+n biçimi
y için çözülünce denklem y=mx+n olur. m eğimdir, n ise doğrunun y eksenini kestiği noktadır: doğru y eksenini (0,n) noktasında keser. Bir nokta ve eğimden: n=y1−mx1.
Örnek
y−2=2(x−3)’ten: y=2x−6+2=2x−4; yani m=2 ve n=−4.
Kural
İki noktadan geçen doğru
Önce eğim m=x2−x1y2−y1, sonra noktalardan biriyle nokta-eğim biçimi. Birlikte bu, iki nokta biçimidir: y2−y1y−y1=x2−x1x−x1. x1=x2 ise doğru dikeydir: x=x1.
Örnek
P(−1,5), Q(3,−3): m=3−(−1)−3−5=−2; yani y−5=−2(x+1), yani y=−2x+3.
Kural
Bir nokta ve eğim açısından doğru
Önce eğim m=tanα, sonra nokta-eğim biçimi. α=90∘ ise eğim yoktur ve doğru x=x1’dir. α=0∘ ise doğru y=y1’dir.
Örnek
P(1,2) ve α=135∘: m=tan135∘=−1; yani y−2=−(x−1), yani y=−x+3.
Kural
Genel biçim
Genel biçim, ortak çarpanı olmayan A, B, C tam sayılarıyla Ax+By+C=0’dır (A ve B ikisi birden 0 değil). Her doğrunun bir tane vardır, dikey doğrunun da. B=0 ise eğim m=−BA’dir.
Örnek
y=−32x+2: 3 ile çarp ve terimleri topla: 2x+3y−6=0. Eğim −32’tür.
Kural
Eksen kesimi biçimi
Bir doğru eksenleri (a,0) ve (0,b) noktalarında keserse (a=0, b=0) denklemi ax+by=1’dir. Başlangıç noktasından geçen ya da bir eksene paralel olan doğrunun eksen kesimi biçimi yoktur.
Örnek
2x+3y=6: 6’ya böl: 3x+2y=1. Doğru eksenleri (3,0) ve (0,2) noktalarında keser.
Kural
Aynı doğrunun beş biçimi
Bir doğrunun beş biçimi vardır: y=mx+n, nokta-eğim, iki nokta, genel ve eksen kesimi biçimi. Problemin gerektirdiğini seç: bir nokta ve eğim: nokta-eğim; iki nokta: iki nokta biçimi; eksenler: eksen kesimi biçimi; doğruları karşılaştırmak: y=mx+n ya da genel biçim.
Örnek
P(0,2) ve Q(3,0)’dan geçen doğru: y=−32x+2; y−2=−32(x−0); 0−2y−2=3−0x−0; 2x+3y−6=0; 3x+2y=1.
Tanım
Paralel doğrular
İki doğru, eğim açıları aynıysa, yani eğimleri aynıysa paraleldir: m1=m2 ve y eksenini kestikleri noktalar farklıdır. İki dikey doğru da paraleldir. Kesim noktaları da aynıysa doğrular çakışıktır.
Örnek
y=21x+1 ve y=21x−2 doğrularında m1=m2=21 ve kesim noktaları 1 ile −2: paraleldirler.
Kural
Kesişen doğrular ve kesim noktası
Eğim açıları farklı doğrular tam bir noktada kesişir. İki denklemi birlikte çözerek bul: koordinatları iki denklemi de sağlayan nokta.
Örnek
y=2x−1 ve y=−x+5: 2x−1=−x+5 ile x=2 ve y=3 bulunur. Kesim noktası (2,3); sağlama: 2⋅2−1=3 ve −2+5=3.
Tanım
Dik doğrular
İki doğru dik açıyla kesişiyorsa diktir. İkisi de bir eksene paralel değilse eğimleri için m1⋅m2=−1 olur; yani m2=−m11: kesri ters çevir ve işaretini değiştir. Eğim açıları 90∘ farklıdır.
Örnek
m1=2: m2=−21 ve 2⋅(−21)=−1. m1=−43 için dik doğrunun eğimi 34’tür.
Kural
Eğimlerin çarpımı neden −1
Yatay değişimi a, dikey değişimi b olan bir doğru alalım; m1=ab. Bu adımı saat yönünün tersine 90∘ döndür: yatay değişim −b, dikey değişim a olur; dik doğrunun eğimi m2=−ba=−ba. O zaman m1⋅m2=ab⋅(−ba)=−1.
Örnek
Yatay değişim 3, dikey değişim 2: m1=32. Döndürülünce yatay değişim −2, dikey değişim 3; yani m2=−23=−23 ve 32⋅(−23)=−1.
Kural
İki doğru arasındaki açı
İki doğru arasındaki açı dar açıdır (ya da 90∘). Eğim açılarının farkını al: d=∣α1−α2∣. d≤90∘ ise açı d’dir, değilse 180∘−d. Paralel doğrular 0∘ yapar.
Örnek
α1=30∘, α2=150∘: d=120∘>90∘; yani doğrular arasındaki açı 180∘−120∘=60∘.
Kural
Günlük hayatta düzenli değişim
Düzenli bir değişim v=mt+n doğrusudur: eğim m, birim zamandaki değişimdir (bir hız, bir oran) ve n, t=0 anındaki başlangıç değeridir. Negatif eğim azalma demektir.
Örnek
Bir telefon bataryası başta yüzde 100, 3 saat sonra yüzde 40 gösteriyor: m=3−040−100=−20 (saatte), yani v=−20t+100. t=5 anında boşalır.
Kural
Yüzde eğim: eğimin yüzde olarak yazılışı
Yollar ve rampalar dikliği yüzde olarak verir: yüzde eğim 100⋅yatay uzaklıkyu¨kseklik=100m’dir, yani eğimin 100 katı. %8 yazan bir levha, yatayda her 100 m için 8 m yükselmek demektir (yol boyunca değil). “1:n” bir rampa yatayda her n için 1 yükselir, yani m=n1. Eksi işareti yokuş aşağı demektir.
Örnek
Bir yol yatayda 75 m için 6 m yükselir: m=756=0,08, yani yüzde eğim %8’dir. 1:12 rampa kuralı m=121≈0,083’tür, yaklaşık %8,3.
Kural
Çatı, rampa, yol: eğim, açı ve uzunluk
Yatay uzaklık “yatay”, dikey uzaklık “yükseklik”tir. Eğim m=yatayyu¨kseklik, eğim açısı α=tan−1m ve eğim boyunca uzunluk yatay2+yu¨kseklik2’dir. Çatının merteği bu uzunluktur: yataydan uzun, yatay ile yüksekliğin toplamından kısadır.
Örnek
Bir çatıda yatay 4 m, yükseklik 3 m: m=43=0,75, α=tan−10,75≈37∘ ve mertek 42+32=5 m’dir.
Kural
İki ölçüm hızı ve denklemi verir
Sabit değişim bir y=mt+n doğrusudur. İki ölçümden (t1,y1) ve (t2,y2) değişim hızı m=t2−t1y2−y1 bulunur, sonra n=y1−mt1. Artık her değeri tahmin edebilirsin: zamanı yerine koy. Pozitif m artış, negatif m azalıştır.
Örnek
2 hafta sonra 50 euron, 6 hafta sonra 130 euron var: m=6−2130−50=20 euro/hafta, n=50−20⋅2=10, yani y=20t+10. 10 hafta sonra: 20⋅10+10=210 euro.
Kural
Ne zaman boşalır?
Değişim hızı negatifse değer sıfıra düşer. mt+n=0’ı çöz: t=−mn. (t,0) noktası doğrunun zaman eksenini kestiği yerdir; model ancak o ana kadar anlamlıdır.
Örnek
Bir depoda 2. dakikada 80 litre, 6. dakikada 40 litre var: m=6−240−80=−10 litre/dakika, n=80+10⋅2=100, y=−10t+100. −10t+100=0 olunca boşalır: 10. dakikada.
Kural
İki sokak: kesişme noktası ve açı
y=m1x+n1 ve y=m2x+n2 sokakları için: eğimler eşitse paraleldir (ya da aynı sokaktır), farklıysa kesişir. m1x+n1=m2x+n2 olduğu yerde kesişirler. m1m2=−1 ise diktirler; değilse açı, eğim açılarından bulunur.
Örnek
y=21x+1 ve y=−2x+6: 21x+1=−2x+6 denkleminden 25x=5, yani x=2 ve y=2 bulunur. 21⋅(−2)=−1 olduğundan sokaklar P(2,2)’de dik kesişir.
Püf noktası
Önce çiz, sonra ikinci bir noktayla sına
Noktaları ve doğruyu çiz. m’nin işareti şekle uymalı: yükselen m>0, alçalan m<0, yatay m=0. Sonra ikinci bir noktayı denklemde dene: tutmuyorsa hatayı ara.
Örnek
P(2,1) ve Q(4,5)’ten geçen doğru için y=2x−3 buldun. Q ile sına: 2⋅4−3=5, P ile: 2⋅2−3=1.
Püf noktası
Hatırlanacak açılar ve tam eğimler
45∘’deki doğrunun eğimi 1, 135∘’deki doğrunun eğimi −1’dir. 0∘’de eğim 0’dır, 90∘’de eğim yoktur. Denklemde m’yi tam kesir olarak bırak, yalnızca açıyı yuvarla.
Örnek
m=32 denklemde 32 olarak kalır; açı tan−132≈33,7∘’dir.
Püf noktası
Gerçek yaşam problemi için dört aşama
Dört aşamada çalış: neyin verildiği ve neyin istendiği, bunları hangi bağıntının bağladığı, çözüm ve bir çizime göre ya da cevabı geri koyarak sağlama. Önce yatayı ve yüksekliği çiz: cevabın doğru olup olamayacağını gösterir.
Örnek
Rampa: verilenler: yükseklik 0,5 m ve eğim 1:12; istenen: yatay uzaklık; bağıntı: yatay =12⋅ yükseklik; çözüm: 12⋅0,5=6 m; sağlama: 0,5÷6=121.
Dikkat!
Dikey ve yatay değişimi karıştırmak
Sık yapılan hata m=dydx yazmaktır. Eğim, dikey değişimin yatay değişime oranıdır, açının tanjantıdır; tersi değil.
Örnek
(0,0) ve (2,6): m=26=3, 31 değil.
Dikkat!
Karışık sıra ve işaret hataları
İki farkı da aynı sırayla al. x2−x1y2−y1 ile x1−x2y1−y2 eşittir, ama sıraları karıştırmak işareti değiştirir. Negatif sayıları parantez içinde yaz.
Örnek
P(−3,4), Q(2,−1): dy=−1−4=−5 ve dx=2−(−3)=5; yani m=−1. Sıraları karıştırmak −5−5=1 verir, bu yanlıştır: doğru alçalıyor.
Dikkat!
Alçalan doğrunun eğim açısı
Alçalan bir doğruda hesap makinesi negatif bir açı verir, ya da üçgenin dar açısında durursun. Eğim açısı 90∘ ile 180∘ arasındadır: negatif açıya 180∘ ekle.
Örnek
m=−21: tan−1(−0,5)≈−26,6∘; yani α=180∘−26,6∘=153,4∘.
Dikkat!
Dik doğrunun eğimi iki değişiklik ister
Yalnızca işareti değiştirmek (−m) ya da yalnızca kesri ters çevirmek (m1) yetmez. İkisini birden yap: −m1.
Örnek
m=3 için −3 ve 31 yanlıştır; −31 doğrudur, çünkü 3⋅(−31)=−1.
Kural
Bir noktadan geçen dikme: denklemini kurma
P noktasından geçen dikmeyi kurmak için iki adım gerekir: doğrunun eğimi m1'i bul, onu m2 = -1/m1 yap (ters çevir, işaretini değiştir), sonra P'den geçen doğruyu y - y1 = m2(x - x1) ile yaz. Yatay bir doğru ile dikey bir doğru, eğim ters çevrilmeden birbirine diktir. Kontrol için iki eğimi çarp: çarpım -1 olmalı.
Örnek
Doğru y = 2x - 1, nokta P(3, 5) (P doğru üzerinde: 2 x 3 - 1 = 5). Eğim m1 = 2, yani m2 = -1/2. Dikme: y - 5 = -1/2(x - 3), yani y = -1/2 x + 13/2. Kontrol: m1 x m2 = 2 x (-1/2) = -1.
Dikkat!
Eşit eğimler: paralel ya da aynı doğru
Eğimleri eşit doğrular, yalnızca y eksenini kestikleri noktalar farklıysa paraleldir. Eşit eğim ve bir ortak nokta, aynı doğru demektir. Kesim noktalarını karşılaştır ya da bir doğrunun noktasını öbüründe dene.
Örnek
y=x+1 ve 2y=2x+2 doğrularının ikisinde de eğim 1 ve kesim noktası 1: aynı doğrudurlar, paralel değil.
Dikkat!
Yüzde, 1 : n ve derece farklı sayılardır
Yüzde eğim 100m, n=m1 olan 1:n oranı ve tan−1m açısı aynı dikliği üç biçimde anlatır. %100 eğim 45∘’dir (yükseklik yataya eşit), 90∘ değil. Yüzde, yüksekliği yatay uzaklıkla karşılaştırır, yolun uzunluğuyla değil.
Örnek
m=41: yüzde eğim 100⋅41=25, oran 1:4 ve açı yaklaşık 14∘’dir.
Dikkat!
Değişimin değişime oranı, değerin zamana oranı değil
Değişim hızı m=ΔtΔy’dir, zaman birimi başına değişim. Bir ölçümü kendi zamanına bölmek (y2÷t2) yalnızca doğru orijinden geçiyorsa işe yarar.
Örnek
Pil: 1 saatte yüzde 90, 3 saatte yüzde 50: m=3−150−90=−20 saatte, 350 değil.
Uç durum
Özel durumlar
Yatay bir doğruda m=0’dır, dikey bir doğrunun eğimi yoktur. Yatay ve dikey bir doğru, m1⋅m2 tanımsız olsa da diktir: kural iki eğim ister. Başlangıç noktasından geçen bir doğruda n=0’dır.
Örnek
y=3 ve x=−2 diktir: eğim açıları 0∘ ve 90∘. y=2x doğrusu başlangıç noktasından geçer (n=0) ve eksen kesimi biçimi yoktur.
Uç durum
Eksenlere paralel sokaklar
Dikey bir x=a sokağının eğimi yoktur, yatay bir y=b sokağının eğimi 0’dır. m1m2=−1 kuralı kullanılamasa da (dikey doğrunun eğimi yoktur) diktirler. (a,b)’de kesişirler. İki dikey sokak paraleldir.
Örnek
x=3 ve y=1 sokakları (3,1)’de dik kesişir. x=3 ve x=5 sokakları paraleldir, hiç kesişmez.
Alıştırmalar
A(−2,1) ve B(4,4) noktalarından geçen doğrunun eğimini bul. Kolay
Çözümü göster
dx=4−(−2)=6 ve dy=4−1=3.
m=dxdy=63=21.
Cevap → m=21
Kontrol: doğru sağa doğru yükselir, yani m>0; dikey değişim yatay değişimden küçük, yani m<1.
Eğimi 1 olan doğrunun ve eğimi −1 olan doğrunun eğim açısını bul. Kolay
Çözümü göster
m=1>0: α=tan−11=45∘.
m=−1<0: doğru alçalır, yani α=180∘−tan−11=180∘−45∘=135∘.
Cevap → 45∘ ve 135∘
Kontrol: 1⋅(−1)=−1, yani doğrular diktir ve 135∘−45∘=90∘.
Bir doğrunun eğim açısı 30∘. Eğimini 2 ondalık basamakla bul. Doğru yükselir mi alçalır mı? Kolay
Çözümü göster
m=tan30∘.
m≈0,58.
0∘<30∘<90∘ ve m>0: doğru yükselir.
Cevap → m≈0,58, doğru yükselir
Kontrol: tan45∘=1 ve 30∘<45∘; yani m, 1’in altında olmalı.
P(2,−1) noktasından geçen ve eğimi 3 olan doğrunun denklemini yaz. Kolay
Çözümü göster
Nokta-eğim biçimi: y−y1=m(x−x1).
y−(−1)=3(x−2), yani y+1=3(x−2).
y=3x−6−1=3x−7.
Cevap → y=3x−7
Kontrol: x=2 için y=3⋅2−7=−1.
Bir yol yatayda 75 m için 6 m yükseliyor. Yüzde eğimi kaçtır? Kolay
Çözümü göster
m=756=0,08.
Yüzde eğim =100⋅0,08=8.
Cevap → %8
Kontrol: %8, her 100 m için 8 m demektir ve 8⋅0,75=6 m eder (her 75 m için).
Bir rampanın eğimi en çok 1:12 olabilir. 0,5 m yükselmesi gerekiyor. En az ne kadar yatay uzaklık gerekir? Kolay
Çözümü göster
1:12 eğim, yükseklik =12yatay demektir.
yatay=12⋅0,5=6 m.
Cevap → en az 6 m
Kontrol: 0,5÷6=121.
P(−1,5) ve Q(3,−3) noktalarından geçen doğrunun denklemini bul ve genel biçimde yaz. Orta
Çözümü göster
m=3−(−1)−3−5=4−8=−2.
y−5=−2(x+1), yani y=−2x+3.
Genel biçim: 2x+y−3=0.
Cevap → y=−2x+3, yani 2x+y−3=0
Q ile kontrol: −2⋅3+3=−3.
Bir doğru P(1,2) noktasından geçer ve eğim açısı 135∘’dir. Denklemini bul. Orta
Çözümü göster
m=tan135∘=−1 (doğru alçalır).
y−2=−1(x−1).
y=−x+1+2=−x+3.
Cevap → y=−x+3
Kontrol: x=1 için y=2 ve −1 eğimi 135∘’ye karşılık gelir.
2x+y=5 ve 4x+2y=7 doğruları paralel mi, kesişen mi, çakışık mı? Orta
Çözümü göster
y için çöz: y=−2x+5 ve y=−2x+27.
m1=m2=−2: doğrular paralel ya da çakışıktır.
y eksenini kestikleri noktalar 5 ve 27 farklı; yani doğrular paralel ve farklıdır.
Cevap → paralel, farklı doğrular
Bir noktayla sına: (0,5) birinci doğru üzerindedir ama 4⋅0+2⋅5=10=7; yani ikinci doğru üzerinde değildir.
y=2x−1 ve x+y=5 doğrularının kesiştiği noktayı bul. Orta
Çözümü göster
Eğimler 2 ve −1: farklı, yani doğrular bir noktada kesişir.
y=2x−1’i x+y=5’te yerine koy: x+2x−1=5, yani 3x=6 ve x=2.
y=2⋅2−1=3.
Cevap → kesim noktası (2,3)
Kontrol: 2+3=5 ve 2⋅2−1=3.
P(4,0) noktasından geçen ve y=2x−3 doğrusuna dik olan doğruyu bul. Orta
Çözümü göster
Verilen doğrunun eğimi 2; dik doğrunun eğimi m=−21.
Nokta-eğim biçimi: y−0=−21(x−4).
y=−21x+2.
Cevap → y=−21x+2
Kontrol: 2⋅(−21)=−1 ve x=4 için y=−2+2=0.
3x−4y=12 denklemini eksen kesimi biçiminde yaz ve doğrunun eksenleri nerede kestiğini bul. Orta
Çözümü göster
12’ye böl: 123x−124y=1, yani 4x+−3y=1.
Demek ki a=4 ve b=−3.
Doğru eksenleri (4,0) ve (0,−3) noktalarında keser.
Cevap → 4x+−3y=1; (4,0) ve (0,−3)
Kontrol: 3⋅4=12 ve −4⋅(−3)=12.
Bir çatıda yatay 8 m, yükseklik 6 m. Eğimini, eğim açısını (en yakın dereceye) ve bir mertek uzunluğunu bul. Orta
Çözümü göster
m=86=43.
α=tan−10,75≈37∘.
Mertek =82+62=100=10 m.
Cevap → m=43, α≈37∘, mertek 10 m
Kontrol: 10 mertek, 8 yataydan uzun ve 8+6=14’ten kısadır.
1 hafta sonra 45 euro, 4 hafta sonra 75 euro biriktirdin ve her hafta aynı miktarı biriktiriyorsun. y=mt+n yaz ve 10 hafta sonraki birikimi bul. Orta
Çözümü göster
m=4−175−45=330=10 euro/hafta.
n=45−10⋅1=35, yani y=10t+35.
10 hafta sonra: y=10⋅10+35=135 euro.
Cevap → y=10t+35; 135 euro
Kontrol: t=4 için 10⋅4+35=75.
İki sokak y=2x+1 ve y=−x+7 doğrularını izliyor (1 kare = 10 m). Nerede kesişirler ve aralarındaki dar açı 1 ondalık basamakla kaçtır? Orta
Çözümü göster
2x+1=−x+7, yani 3x=6, x=2 ve y=2⋅2+1=5.
Eğim açıları: tan−12≈63,4∘ ve 180∘−tan−11=135∘.
Aralarındaki açı: 135∘−63,4∘=71,6∘.
Cevap → (2,5)’te kesişirler; açı yaklaşık 71,6∘
Kontrol: (2,5) noktası y=−x+7’de −2+7=5 verir.
y=x ve y=3x+2 doğruları arasındaki açıyı 1 ondalık basamakla bul. Zor
Çözümü göster
Eğim açıları α1=tan−11=45∘ ve α2=tan−13≈71,6∘.
Fark d=71,6∘−45∘=26,6∘.
d≤90∘; yani doğrular arasındaki açı 26,6∘.
Cevap → 26,6∘
Kontrol: iki doğru da yükselir ve ikincisi biraz daha diktir; aradaki açı küçüktür, 45∘’nin altındadır.
3x+ky=6 doğrusu y=2x+1 doğrusuna diktir. k’yı bul. k kaç olursa y=2x+1 doğrusuna paralel olur? Zor
Çözümü göster
y için çöz: y=−k3x+k6, yani eğim m=−k3.
Dik: −k3⋅2=−1, yani 6=k.
Paralel: −k3=2, yani k=−23.
Cevap → k=6 (dik) ve k=−23 (paralel)
k=6 ile kontrol: eğim −63=−21 ve 2⋅(−21)=−1.
A(0,0), B(4,2), C(−1,2) üçgeninin A’da dik açısı olduğunu göster ve AB ile AC’nin eğim açılarını bul. Zor
Çözümü göster
AB’nin eğimi 42=21, AC’nin eğimi −12=−2.
Çarpım 21⋅(−2)=−1; yani AB⊥AC: A’da dik açı.
αAB=tan−121≈26,6∘ ve αAC=180∘−63,4∘=116,6∘: farkları 90∘.
Cevap → A’da dik açı; 26,6∘ ve 116,6∘
Kontrol: AB2+AC2=20+5=25=BC2.
Bir telefon bataryası 1 saat sonra yüzde 85, 4 saat sonra yüzde 55 gösteriyor ve düzenli boşalıyor. v=mt+n yaz ve bataryanın ne zaman boşalacağını bul. Zor
Çözümü göster
m=4−155−85=3−30=−10 (saatte yüzde).
n=85−(−10)⋅1=95; yani v=−10t+95.
Boş: 0=−10t+95, yani t=9,5 saat.
Cevap → v=−10t+95; 9,5 saat sonra boş
Kontrol: t=4 için −10⋅4+95=55.
C(5,7) noktası, A(−1,−2) ve B(3,4) noktalarından geçen doğru üzerinde mi? Zor
Çözümü göster
m=3−(−1)4−(−2)=46=23.
A ile nokta-eğim biçimi: y+2=23(x+1).
x=5 koy: y+2=23⋅6=9, yani y=7. (5,7) noktası doğru üzerindedir.
Cevap → evet, C doğru üzerinde
AC’nin eğimiyle kontrol: 5−(−1)7−(−2)=69=23, aynı eğim.
Bir depoda 3. dakikada 90 litre, 5. dakikada 60 litre var ve düzenli su kaybediyor. y=mt+n yaz ve hangi dakikada boşaldığını bul. Zor
Çözümü göster
m=5−360−90=2−30=−15 litre/dakika.
n=90−(−15)⋅3=135, yani y=−15t+135.
Boş: −15t+135=0, yani t=9.
Cevap → y=−15t+135; 9. dakikada boşalır
Kontrol: t=5 için −15⋅5+135=60.
Bir levhada −10% yazıyor. Yatayda 300 m sonra yol kaç metre alçalmıştır ve yatayın altındaki açı 1 ondalık basamakla kaçtır? Eğim açısı α’yı da ver. Zor
Çözümü göster
m=−0,10, yani alçalma 0,10⋅300=30 m.
Yatayın altında: tan−10,1≈5,7∘.
Doğru alçalır, yani α=180∘−5,7∘=174,3∘.
Cevap → 30 m; yatayın 5,7∘ altında; α≈174,3∘
Kontrol: tan5,7∘≈0,1, hafif bir eğim, 45∘’den çok uzak.
Bu konunun etkileşimli uygulamaları
Ücretsiz uygulamalar ücretsiz öğrenci hesabıyla açılır. Öğretmenler tüm uygulamaları canlı derste kullanabilir.