İnteraktif Dersler

Üstel fonksiyonlar

Ders notları

Tanım

Üstel büyüme

Üstel fonksiyonda x’teki eşit adımlar y’yi hep aynı b sayısıyla çarpar. Başlangıç değeri a, ’daki y’dir; b büyüme çarpanıdır.
xyaabab²ab³×b×b×b
Örnek
için 3, 6, 12, 24 çıkar: her adım × 2:
xy361224×2×2×2
Kural

Büyüme ya da azalma

büyümedir: y büyür. azalmadır: y küçülür. hiçbir şeyi değiştirmez.
xyb>1b<11
Örnek
: 80, 40, 20. Her adımda yarıya iner:
xy804020×0.5×0.5
Kural

Yüzde ve büyüme çarpanı

Adım başına +%p demek . Adım başına −%p demek . Yüzdeyle değişmek çarpmaktır.
b1p/100b1−p/100
Örnek
+%6 için × 1,06; −%20 için × 0,8:
1.061+0.0610.80.2
Kural

Bir değeri hesaplama

x’teki y’yi bulmak için başlangıç değeri a’yı x kez b ile çarparsın. Başka bir zaman adımı için b’nin bir kuvvetini kullanırsın.
aabab²…abˣ012…xxy×b×b
Örnek
, için: :
51545012xy×3×3
Tanım

Asimptot

bˣ hiçbir zaman 0 olmaz. grafiği x eksenine giderek yaklaşır ama ona hiç değmez. iken görüntü kümesi ’dır.
xyy=0
Örnek
, için küçüktür ama 0 değildir:
xy−30.3753
Kural

İkiye katlanma süresi ve yarılanma ömrü

× 2’nin (ya da × ½’nin) süresi nereden başlarsan başla aynıdır. m ikiye katlanma süresinden sonra miktar 2ᵐ katı olur.
T2T3Txy×2×2
Örnek
Her 3 saatte ikiye katlanır: 12 saatte 4 ikiye katlanma olur:
36912481216xy124816
Kural

İki değerden b’yi bulma

İki y değerini böl. x, k adım artarsa bu oran b üssü k olur. b’yi bulmak için k’inci kökü al.
xykx₁x₂y₁y₂y₂÷y₁
Örnek
ve : , yani :
xy3×8648
Kural

Bileşik faiz ve e

Faiz yılda n kez eklenirse tutar gibi büyür. Daha sık eklemek sadece biraz daha verir ve değerine yaklaşır.
xyn=1n=12e
Örnek
Yıllık %10 ile €1000, yılda bir kez eklenir: 2 yıl sonra:
xy100011001210
Dikkat!

Yüzdeler birbirini götürmez

+%10 ve sonra −%10 seni geri getirmez: ikinci yüzde daha büyük bir miktardan alınır. Çarpanları çarp.
100+10%110−10%99✘
Örnek
, 100 değil:
100110100+1011099−11
Püf noktası

Üstel, doğrusalı yener

Hep aynı miktarı eklemek yavaştır, hep aynı çarpanla çarpmak hızlıdır. Doğrusal plan ne kadar güçlü olsa da 2ˣ sonunda onu geçer.
xy2ˣax
Örnek
2ˣ ile 1000x: ’da geride, ’de öndedir:
xy÷1000
Püf noktası

Deneyerek yanıtlama

“Ne zaman … değerinden fazla olur?” için tam adımları tek tek dene, değer hedefi geçene kadar. Bir önceki adım hâlâ hedefin altındadır.
xynn+1c
Örnek
Yıllık %4 ile €500, €600’ü geçer mi? 4 yıl sonra €585, 5 yıl sonra €608:
xy45585608600

Alıştırmalar

Bir miktar 200 ile başlar ve her adımda %5 büyür. Büyüme çarpanı ve 2 adım sonraki değer kaçtır? Kolay
Çözümü göster
.
2 adım sonra: .
200210220.5012xy×1.05×1.05
Cevap → ; değer 220,5
Kontrol: ve .
. Büyüme mi, azalma mı? , ve için y’yi bul. Kolay
Çözümü göster
, 1’den büyük, yani büyümedir.
: (başlangıç değeri). : .
: .
xy412108
Cevap → büyüme; , 12 ve 108
Kontrol: , her adım × 3.
Bir telefon €600 tutar ve her yıl değerinin %20’sini kaybeder. 3 yıl sonra değeri nedir? Asimptot nedir? Orta
Çözümü göster
.
.
xy600480384307.2
Değer 0’a yaklaşır ama ona hiç ulaşmaz: asimptot ’dır.
xyy=0
Cevap → €307,20; asimptot
Kontrol: .
Bakteriler her 4 saatte ikiye katlanır. Şimdi 50 tane var. 12 saat sonra kaç olur, kaç saat sonra 1600 olur? Orta
Çözümü göster
12 saat, ikiye katlanmadır: .
5010020040004812hn×2×2×2
, yani 5 ikiye katlanma.
saat.
xy12204001600
Cevap → 400 bakteri; 20 saat
Kontrol: 50, 100, 200, 400, 800, 1600 beş ikiye katlanmadır.
, ve . a ve b’yi bul. Zor
Çözümü göster
’den ’e 3 adım var: .
xy3×276162
Yani , çünkü .
, yani .
xy26162
Cevap → ve
Kontrol: .
€2000 yıllık %3 faiz kazanır, faizin üzerine de. Kaç tam yıl sonra €2200’den fazla olur? Zor
Çözümü göster
, yani .
Dene: yaklaşık 2185, hâlâ 2200’ün altında.
yaklaşık 2251, 2200’ün üstünde.
xy34218522512200
Cevap → 4 yıl sonra
Kontrol: 3 yıl yetmez (2185), 4 yıl yeter (2251).
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 4, MYP 5, Diploma, 1. yıl

Cambridge International: Lower Secondary, stage 9, IGCSE, AS Level

Hollanda: 2. sınıf, 3. sınıf (havo, vwo), Vmbo kb (3-4. sınıf), Vmbo gt (3-4. sınıf), Havo · Matematik A, Havo · Matematik B, Vwo · Matematik A, Vwo · Matematik B, Vwo · Matematik C

Türkiye (MEB): 11. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 9, Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE), Year 12 (A Level)

ABD (Common Core): Grade 8, Algebra 1, Algebra 2, Precalculus

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 9 uygulama

Kâğıdı aya kadar katla

  • Her katlamanın kalınlığı 2 ile çarptığını görme
  • n kâğıttan oluşan yığını n katlamayla karşılaştırma
  • Bir ölçüyü aşmak için kaç katlama gerektiğini söyleme

Yarış: doğrusal ile üstel

  • Hep aynı miktar ekleyen A planını çarpan B planından ayırt etme
  • Bir adımda kimin önde olduğunu ve B nin A yı ne zaman geçtiğini söyleme
  • Bir adımda A ve B değerlerini hesaplama

y = a·bˣ: büyüme çarpanı ve yüzde

  • Adım başına yüzdeyi b çarpanına ve geri çevirme
  • y = a · bˣ için büyümeyi azalmadan ayırma ve asimptotu bulma
  • İki noktadan geçen eğrinin a ve b değerlerini bulma

Zar azalması: gerçek bir deney

  • Her atışta aynı sayının değil aynı kesrin kaldığını görme
  • n atıştan sonra kaç zar kaldığını tahmin etme
  • Şansın gerçek sayıyı modelin çevresinde oynattığını görme

İkiye katlanma süresi ve yarılanma ömrü

  • Katlanma süresinin ya da yarı ömrün başlangıçtan bağımsız olduğunu bilme
  • m katlanma süresi sonrası miktarı hesaplama
  • Katlanmaları sayarak verilen miktara ulaşma süresini bulma

Bileşik faiz ve e sayısı

  • Faiz üzerine faizin miktarı her seferinde bir çarpanla büyüttüğünü görme
  • Yılda n kez faiz eklenince miktarı hesaplama
  • Daha sık eklemenin sürekli faiz miktarına yaklaştığını görme

Üstel modeller: veriye uydur

  • Eğri noktalara uysun diye a ve b ayarlama ve farkı okuma
  • a nın x = 0 değeri, b nin komşu oranı olduğunu bilme
  • Modeli tahmin için kullanma ve sınırlarını bilme

Üstel bulmacalar

  • Grafiğin iki işaretli noktasından y = a · bˣ bulma
  • Yüzdeyi çarpana çevirme, yıllıktan aylığa da
  • Katlanma süreleri ya da yarı ömürler sonrası miktarı hesaplama

Günlük hayatta üstel fonksiyonlar

  • Günlük durumu y = a · bᵗ olarak okuma
  • Hedefin kaç tam adım sonra aşıldığını bulma
  • Bir modelin yalnızca bir süre geçerli olduğunu bilme