İnteraktif Dersler
Ders notları Alıştırmalar

Grafiklerin dönüşümü

Ders notları

Tanım

Temel grafikler

Yedi grafik yapı taşlarıdır: y = x, x², x³, √x, 1/x, |x| ve 2ˣ. Şekillerini ve anahtar noktalarını bil, örneğin (0, 0), (1, 1) ve asimptotlar. Bu konudaki her grafik bunlardan biridir; kaydırılmış, esnetilmiş ya da yansıtılmıştır.
xyxxyx²xyx³xy√xxy1/xxy|x|xy2ˣ
Örnek
y = 2ˣ için ve y = √x için :
24510xy38524xy93
Kural

Öteleme: f(x − h) + k

y = f(x − h) + k, f grafiğinin h sağa ve k yukarı kaydırılmışıdır; vektör (h, k). Her nokta (x, y)’den (x + h, y + k)’ye gider.
xyhk
Örnek
, f’nin noktasını şuraya taşır:
−2246848xy
Dikkat!

Parantezin içinde işaret ters döner

f(x + h) grafiği SOLA, f(x − h) sağa kaydırır: yeni grafik aynı çıktı için h kadar büyük (ya da küçük) bir girdi ister. f’nin dışındaki bir sayı (+ k) grafiği doğrudan yukarı kaydırır.
xyf(x+h)xyf(x)+k
Örnek
: f’nin olan noktası artık ’de.
−26848xy4121
Kural

Esnetme: a·f(x) ve f(bx)

y = a·f(x), x eksenine göre esnetir: her y, a ile çarpılır. y = f(bx), y eksenine göre esnetir: her x, b’ye bölünür. Esnetme ekseni üzerindeki noktalar yerinde kalır.
xya·f(x)xyf(bx)
Örnek
, ’i ’e götürür; , ’i ’e götürür:
xy3·f(x)xyf(2x)
Kural

Yansımalar

y = −f(x) x eksenine göre yansıtır (y’nin işareti değişir), y = f(−x) y eksenine göre yansıtır (x’in işareti değişir), y = −f(−x) ikisini birden yapar: orijin etrafında yarım dönüş. Yansıma doğrusu üzerindeki noktalar yerinde kalır.
xy−f(x)xyf(−x)xy−f(−x)
Örnek
noktası ile ’ye gider:
xy(3,−2)(3,2)
Kural

Adımların sırası

y = a·f(b(x − h)) + k’de önce x’i yap: b’ye böl, sonra h ekle. Ardından y’yi yap: a ile çarp, sonra k ekle. Parantezin içinde de dışında da esnetme kaydırmadan önce gelir.
x÷bx÷b+hx÷b+hy×aay+kay+k
Örnek
, olan noktayı önce 2’ye, sonra 3’e götürür:
4÷22+13
Tanım

Çift ve tek fonksiyonlar

f(−x) = f(x) ise f çifttir: grafik y eksenine göre kendi yansımasıdır. f(−x) = −f(x) ise f tektir: grafik orijin etrafında yarım dönüşle kendi üzerine düşer. Çoğu fonksiyon ikisi de değildir.
xyf(x)xy−f(x)
Örnek
tektir: , f(2)’nin tersidir.
xy28−2−8
Püf noktası

Sıfırlar ve asimptotlar grafikle birlikte hareket eder

Her sıfır ve her asimptot grafiğin diğer noktaları gibi hareket eder: f(x − h) için + h, f(bx) için ÷ b. −f(x) ve a·f(x) sıfırları yerinde bırakır.
xyhk
Örnek
f’nin ’da sıfırı var, yani f(2x)’in sıfırı ’te; ’nin asimptotları ve :
xy63xy42
Püf noktası

Bir grafikten dönüşümü oku

Temel grafiğin bir anahtar noktasını yeni grafikte bul ve nereye gittiğine bak: yana ne kadar (h), yukarı ya da aşağı ne kadar (k), bir eksenden daha uzak mı (a, b), ters döndü mü? y = √x’in başlangıç noktası (0, 0), h ve k’yi hemen gösterir.
xyhk
Örnek
Turuncu kök grafiği ’de başlıyor, yani ve :
xy3−2

Alıştırmalar

noktası üzerinde. üzerinde nereye gider? Kolay
Çözümü göster
: grafik 4 sağa kayar, yani x, olur.
f’nin dışında + 2: 2 yukarı, yani y, olur.
xy55
Cevap →
Kontrol: parantezin içindeki işaret kaymanın tersidir.
ve . için ve g(−1)’i bul. Kolay
Çözümü göster
.
.
xy(2,3)(−1,−4)(2,−3)(−1,4)
Cevap → ve
Kontrol: grafik x eksenine göre yansıdı, yani her y’nin işareti değişir.
noktası üzerinde. üzerinde nereye gider? Orta
Çözümü göster
: x, 3’e bölünür, yani x, olur.
: y, 2 ile çarpılır, yani y, olur.
xy(6,4)(2,8)
Cevap →
Kontrol: yatayda bölünür, dikeyde çarpılır.
f’nin sıfırları ve . ve fonksiyonlarının sıfırları nelerdir? Orta
Çözümü göster
g 3 sağa kayar: ve .
xy−2147
h, x’i 2’ye böler: ve .
xy−2−124
Cevap → g: ve ; h: ve
Kontrol: .
f tek ve . ve kaçtır? Orta
Çözümü göster
Tek: , yani .
xy(2,−3)(−2,3)
Tek bir fonksiyonun grafiği orijinden geçer: , yani .
Cevap → ve
Kontrol: ve noktaları birbirinden yarım dönüş uzaklıkta.
noktası üzerinde. üzerinde nereye gider? Zor
Çözümü göster
Önce x: 2’ye böl, ; sonra 3 sağa kaydır, .
Sonra y: −2 ile çarp, ; sonra 1 ekle, .
xy(8,3)(7,−5)
Cevap →
Kontrol: −2’deki eksi işareti grafiği ayrıca x eksenine göre yansıtır.
f grafiği y eksenine göre 1/3 kat esnetiliyor, sonra 2 sola kaydırılıyor, sonra x eksenine göre yansıtılıyor. Yeni formülü yaz ve noktasının nereye gittiğini bul. Zor
Çözümü göster
y eksenine göre 1/3 kat esnetme: . Sonra 2 sola, parantezin içinde: . x eksenine göre yansıma öne bir eksi koyar: .
x: , sonra .
y: 4, −4 olur.
xy(6,4)(0,−4)
Cevap → ; , noktasına gider
Kontrol: esnetme kaydırmadan önce gelir, yani 2, içinde kalır.
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 5, Diploma, 1. yıl, Diploma, 2. yıl

Cambridge International: IGCSE, AS Level

Hollanda: Havo · Matematik B, Vwo · Matematik A, Vwo · Matematik B, Vwo · Matematik C, 3. sınıf (havo, vwo)

Türkiye (MEB): 10. sınıf, 11. sınıf, 9. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 11 (GCSE), Year 12 (A Level)

ABD (Common Core): Algebra 1, Algebra 2, Precalculus

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 8 uygulama

Temel fonksiyon grafikleri

  • Yedi temel grafiği biçim ve anahtar noktalarından tanıma
  • Temel grafiğin tanım ve değer kümesini, simetrisini ve asimptotlarını verme
  • Verilen x değerleri için temel grafiğin f(x) değerini hesaplama

Ötelemeler: y = f(x − h) + k

  • Grafiği y = f(x − h) + k ile kaydırıp (h, k) vektörünü verme
  • f(x − 3) grafiğinin neden sağa kaydığını söyleme
  • Anahtar noktanın ötelemedeki görüntüsünü bulma

Esnetmeler: a·f(x) ve f(bx)

  • Grafiği a·f(x) ile dikeyde, f(bx) ile yatayda esnetme
  • Hangi noktaların yerinde kaldığını söyleme
  • Anahtar noktanın esnetmedeki görüntüsünü bulma

Yansımalar: −f(x) ve f(−x)

  • Grafiği −f(x), f(−x) ve −f(−x) ile yansıtma
  • Hangi noktaların yansıma doğrusu üzerinde kaldığını söyleme
  • Yansıma için f tablosundan g(a) değerini hesaplama

Adımların sırası

  • y = a·f(b(x − h)) + k adımlarını doğru sıraya koyma
  • Esnetmenin neden kaydırmadan önce geldiğini söyleme
  • Bir adım listesinin verdiği formülü yazma

Çift, tek ya da hiçbiri?

  • Fonksiyonun çift, tek ya da hiçbiri olduğunu sınama
  • Çift ve tek fonksiyonu yansıma ve yarım tur simetrisiyle ilişkilendirme
  • Simetriyle f(−a) ve f(0) gibi değerleri bulma

Dönüşüm bulmacaları

  • Grafiği hedef grafiğe oturtan a, b, h ve k değerlerini bulma
  • Bir noktayı verilen formülde izleme
  • Adımların doğru sırasını seçme

Günlük hayatta grafik dönüşümleri

  • Günlük durumlarda kaymış, esnemiş ya da yansımış grafik görme
  • Yeni grafiğin formülünü seçme: t − 15, 2t, 0,8·P
  • Yeni fonksiyonun bir değerini eskisinden okuma