İnteraktif Dersler
Ders notları Alıştırmalar

Veri: topla, çetele tut, grupla ve örnekle

Ders notları

Tanım

İstatistiksel soru

İstatistiksel soru, farklı kişilerden ya da şeylerden farklı cevaplar bekler; bu yüzden bir gruptan veri gerekir. “Mia’nın boyu kaç?” tek cevaplıdır; “5. sınıftaki öğrencilerin boyu ne kadar?” istatistikseldir.
220131
Örnek
“Kaç evcil hayvanın var?”25 öğrenciye sorulur: istatistiksel
Tanım

Değişken, grup ve veri türü

Veri, bir grup (kime ya da neye sorduğun) için bir değişken (neyi öğrendiğin) hakkındaki soruyu cevaplar. Veri türü sözcükler, sayılan sayılar ya da ölçülen sayılardır.
3735383638
Örnek
Değişken: ayakkabı numarası, grup:5. sınıf, tür: sayılan sayılar
3638373840
Kural

Veri toplamanın dört yolu

Herkese sormak (anket), gözleyip saymak, ölçmek (cetvel, kronometre) ya da denemek (deney). Kendi topladığın veri birincil veridir; kitaptan ya da web sitesinden alınan veri ikincil veridir.
???01234564
Örnek
Kapıda arabaları saymak:gözle ve say, birincil veri
12
Tanım

Veri toplama formu

Toplamadan önce bir form hazırla: her olası cevap için bir satır ve çetele çizgileri için bir sütun. Kutular boşluk bırakmaz ve çakışmaz; böylece her cevap tam bir kutuya girer.
ABCD
Örnek
Otobüs, bisiklet, yürüyüş, diğer:her öğrenci tek satıra girer
A3B2C1D17
Tanım

Kategorik ve sayısal veri

Kategorik veri sözcük ya da etikettir (renkler, evcil hayvanlar, S, M, L bedenleri): ayırabilirsin ama toplayamazsın. Sayısal veri, işlem yapabildiğin sayılardır. Kategorilerin bir sırası olabilir.
SML038+538
Örnek
Göz rengi: kategorik.Evcil hayvan sayısı: sayısal
0123
Uç durum

Etiket olan sayılar

Forma numaraları, otobüs hatları ve kapı numaraları sayıdır ama yalnızca isimdir: onları toplamanın anlamı yoktur. Bunlar kategorik veridir.
7916+=✘
Örnek
5 ve 7 numaralı hatlar: anlamsız
5712+=✘
Kural

Kesikli ve sürekli veri

Kesikli veri ayrı adımlarla sayılır: 3 ile 4 evcil hayvan arasına hiçbir şey sığmaz. Sürekli veri ölçülür ve her değer olabilir; bu yüzden ölçülen değer yuvarlanmıştır: 152 cm, demektir.
34151152153152
Örnek
Atılan goller: kesikli.152 cm boy: sürekli
012345151152153152
Kural

Beşli çetele

Dört çizgi çiz ve beşinciyle hepsini çapraz kes: bir demet 5 eder. Önce demetleri say, sonra tek çizgileri ekle. 3 demet ve 2 çizgi eder.
17
Örnek
4 demet ve 3 çizgi:
23
Kural

Sıklık tablosu ve toplam

Sıklık tablosu kategoriyi, çeteleyi ve sıklığı (kaç tane) gösterir. Sıklıkların toplamı toplam cevap sayısıdır. Eşit değilse bir sayım yanlıştır.
A5B3C6D216
Örnek
Köpek 8, Kedi 6, Balık 4, Kuş 7: cevap
A8B6C4D725
Kural

Tabloyu okuma

En çok en büyük sıklık, en az en küçük sıklıktır. Kaç fazla: çıkar. Toplam kaç: topla. Eksik sıklık, toplamdan diğer sıklıkların çıkarılmasıyla bulunur.
A5B9C3
Örnek
Köpek 8, Kedi 6: fazla.Toplam 25, diğerleri 18: eksik
A8B62A8B6C4D?25
Kural

Pay (yüzde)

Bir kategorinin payı, sıklığı ÷ toplam × 100'dür: (f sıklık, n toplam). Tüm paylar toplamı %100 eder.
32%24%16%28%100%
Örnek
40 öğrenciden 14’ü pizza seçti:%
Kural

Verileri sınıflara ayırma

Birbirinden çok farklı sayılar eşit genişlikli sınıflara konur. Ölçülen veride , sayılan veride 10–19 yaz. Sınırdaki değer üst sınıfa girer: 20, sınıfındadır. 5 ile 8 sınıf hedefle.
1020304050
Örnek
12 ile 47 arası değerler, genişlik 10, 10’dan başla: sınıf
1020304050
Tanım

Anakütle ve örneklem

Anakütle, hakkında bilgi istediğimiz herkestir. Örneklem, anakütlenin sorduğumuz kısmıdır; çünkü herkese sormak çok uzun sürer.
Örnek
600 öğrencili okul: anakütle.Sorulan 40 öğrenci: örneklem
60040
Dikkat!

Adil ve yanlı örneklemler

Herkesin seçilme şansı eşitse (rastgele) örneklem adildir. Yalnızca arkadaşlara, kapıdaki ilk gelenlere, gönüllülere ya da yanlış gruba sorarsan yanlı olur. Yönlendirici bir soru da cevabı etkiler.
✘✔
Örnek
Yalnızca futbol kulübü: yanlı.600 kişiden bilgisayarla çekilen 40: adil
✘✔
Dikkat!

Yanıt oranı ve kim yanıtlar

Yanıt oranı, geri dönen anketlerin payıdır: geri gelen : gönderilen × 100. Düşük bir oran, çok kişiye sorulmuş olsa bile sonucu yanlı yapabilir; çünkü yanıt verenler, vermeyenlerden farklı düşünüyor olabilir. İki grup farklı oranlarda yanıt verirse yanıtlar yanlış dağılımı gösterir. "Yanıt oranları, kim yanıtlar ve doğrulama yanlılığı" uygulamasında Yanıt oranı, Kim yanıtlar ve Doğrulama yanlılığı sekmeleri var; orada insanların zaten inandıklarına uyan şeyleri fark ettiğini de görürsün.
Örnek
Bir okul 400 anket gönderiyor ve 120 tanesi geri geliyor: 120 : 400 = 0,3, yani yüzde 30 yanıt oranı. 1 000 kişiden 600 kişi yeni bir kuralı beğeniyor (yüzde 60). Bunların yüzde 80 kadarı, diğerlerinin yüzde 30 kadarı yanıt verirse 480 + 120 = 600 yanıt gelir ve 480 : 600 = 0,8, yani yüzde 80 "beğeniyorum" der: yüzde 20 puan fazla.
Kural

Adil karışım

Her gruba büyüklüğü oranında sor: öğrencilerin %40’ı olan grup örneklemin %40’ını verir; böylece her grup duyulur.
40%25%20%15%40%25%20%15%
Örnek
80, 60, 40, 20 öğrencilik gruplar, 20 kişilik örneklem:, sonra 6, 4, 2
80604020200864220
Kural

Örneklemden tahmin

Örneklemdeki payı bul, sonra anakütlenin o kadarını al: bu bir tahmindir, kesin cevap değildir.
3710×50?500
Örnek
25 kişiden 9’u futbolu seviyor (%36): öğrenci
91625×24216384600
Püf noktası

Örneklemler farklıdır

İki rastgele örneklem farklı sonuç verir ama gerçek değerin çevresinde toplanır. Daha büyük rastgele örneklem daha güvenilirdir. Yanlı yöntem her seferinde gerçek değerden aynı yöne sapar.
204060n=5204060n=60
Örnek
5 kişilik örneklemler zıplar;60 kişilik olanlar yakın kalır
204060n=5204060n=60
Tanım

Çift yönlü tablo

Çift yönlü tablo aynı grubu iki kategoriye göre birden sıralar: bir kategori satırlarda, öbürü sütunlarda, her satırın ve sütunun sonunda toplamlar. Bir hücre “ikisi birden”i, bir toplam “yalnız birini” söyler (MEB 10.2.1 a, b, c, ç).
Örnek
30 öğrenci: kızlardan 8'i bisikletle 7'si yürüyerek, erkeklerden 9'u bisikletle 6'sı yürüyerek bisikletli, toplam
Kural

Tek bir değişkeni araştırma

Bir soruyla başla, bir gösterim seç, sonra bir merkez ve bir yayılım ölçüsü seç ve “bu örneklemde” diyen temkinli bir cümle yaz. İki grubu karşılaştırırken aynı ölçeği kullan. Çarpık şekilde ya da uzak bir değer varsa ortancayı ve ÇA'yı söyle (MEB 9.6.1 d–g).
Örnek
Uyku süresi (saat): A grubunun ortancası 8 ve ÇA'sı 1, B grubunun ortancası 7 ve ÇA'sı 2A grubu bu örneklemde saat daha çok uyuyor ve daha düzenli
Tanım

Beş soru türü

Değişkenler soru türünü belirler. (1) Bir nitel değişken: cevaplar nasıl dağılıyor? (2) Bir nicel değişken: tipik değer nedir ve ne kadar yayılmıştır? (3) İki nicel değişken: bir ilişki var mı? (4) Bir nicel ve bir nitel değişken: grupları karşılaştır. (5) İki nitel değişken: çift yönlü tabloda bir ilişki var mı? (MEB 12.5.1 b).
Örnek
20 ikinci el arabanın tablosunda yaş, fiyat, yakıt ve renk var. “Arabalar kaç yaşında?” 2. türdür. “Fiyat yaşla ilişkili mi?” 3. türdür. “Dizel ve benzinli arabalar için fiyat farklı mı?” 4. türdür. “Renk yakıtla ilişkili mi?” 5. türdür.
Kural

Hangi gösterim ve özet uyar

Nitel: sayılar ya da yüzdelerle çubuk grafik. Bir nicel değişken: nokta grafiği, histogram ya da kutu grafiği ile ortanca ve ÇA (ortalama ve SS yalnızca simetrik şekilde). İki nicel: serpme diyagramı ve r. Gruba göre nicel: her grup için kutu grafiği. İki nitel: her satırın yüzdeleriyle çift yönlü tablo (MEB 12.5.1 d).
0510ABC68101214xy
Örnek
Beş arabanın fiyatları (1000 € cinsinden): 8, 9, 10, 11 ve 60. Ortanca 10, ortalama . Tek bir uzak fiyat ortalamayı yukarı çeker; bu yüzden burada ortanca daha güvenli özettir.
0102030405060
Kural

Bir sonucu okuma: desteklenen ya da desteklenmeyen

Bir ifade, örneklemin sayıları onu gösteriyorsa desteklenir. Bir neden ileri sürüyorsa, herkes için bir şey iddia ediyorsa ya da sayıların söylediğinden fazlasını söylüyorsa desteklenmez. “Bu örneklemde” yaz: yeni bir örneklem başka sayılar verirdi (MEB 12.5.1 f, g).
Örnek
20 arabalık bir örneklemde fiyatın ortancası dizelde 14 (bin euro), benzinlide 11. “Bu örneklemde dizel arabaların ortanca fiyatı daha yüksek”: desteklenir. “Dizel arabayı pahalı yapar”: desteklenmez (bir neden). “Ülkedeki bütün dizel arabalar daha pahalı”: desteklenmez (tek bir örneklem).
Püf noktası

Hazır verilere soru sor

Hazır verileri kullanmadan önce sor: kim, nasıl topladı? Değişkenler nasıl tanımlanmış? Örneklem, hakkında bir şey söylemek istediğin gruba uyuyor mu? Veriler istediğin değişkeni içermiyorsa sorunu, içerdikleri değişkenlere uyarla (MEB 12.5.1).
Örnek
Tek bir satıcıdan 20 arabalık bir tablo “ülkedeki bütün arabalar” değildir. Yaş var ama istediğin kilometre yok: onun yerine yaş hakkında sor ya da başka veri bul.
Püf noktası

Sıradaki konular

Grafikler tablonu çizer, ortalamalar ve açıklık onu özetler, yayılım veri kümelerini karşılaştırır, iki yönlü tablolar iki şeyi birden ayırır.
Örnek
Sıklık tablonsıradaki konuda sütun grafiği olur
A8B6C4D702468ABCD

Alıştırmalar

Bir çetelede 3 beşli demet ve 2 tek çizgi var. Bu kaç cevap eder? Kolay
Çözümü göster
Her beşli demet 5 sayılır
3 demet:
Tek çizgileri ekle:
17
Cevap → 17 cevap
Önce demetleri say, çizgileri tek tek sayma.
25 öğrenci bir evcil hayvan seçti: Köpek 8, Kedi 6, Balık 4. Kaç kişi Kuş seçti ve en çok hangi hayvan seçildi? Kolay
A8B6C4D?25
Çözümü göster
Sıklıkların toplamı 25 olmalı
Bilinenler:
Kuş:
A8B6C4D725
En büyük sıklık 8 ile Köpek
A8B6C4D725
Cevap → 7 kişi Kuş seçti; en çok seçilen Köpek
Toplamdan bilinen sıklıkları çıkarınca eksik olan bulunur: .
Oy veren 40 öğrencinin 14’ü pizza seçti. Yüzde kaçı pizza seçti? Orta
Çözümü göster
Pay = sıklık ÷ toplam × 100
Cevap → %35
Toplama böl, en büyük sıklığa değil: .
Boylar 12 cm ile 47 cm arasında. Genişliği 10 olan sınıflar 10'dan başlıyor. 30 hangi sınıfta ve kaç sınıf gerekir? Orta
1020304050
Çözümü göster
Sınıflar , , ,
1020304050
Sınırdaki değer üst sınıfa girer: 30, sınıfında
En büyük değer 47 son sınıfta: 4 sınıf
Cevap → 30, 30 ≤ x < 40 sınıfında; 4 sınıf
Sınırdaki değer sonraki sınıfı başlatır.
25 öğrencilik rastgele bir örneklemde 9 öğrenci futbolu seviyor. Okulda 600 öğrenci var. Kaç öğrencinin futbolu sevdiğini tahmin et. Zor
91625?600
Çözümü göster
Örneklemdeki pay: %
36%64%25
Okulun o kadarını al: sayısının %’sı
91625×24216384600
Cevap → yaklaşık 216 öğrenci
Bu bir tahmindir: başka bir rastgele örneklem biraz farklı bir sayı verir.
Bir okulda 450 öğrenci var. Mia futbol kulübünden 30 öğrenciye en sevdikleri sporu soruyor. Bu örneklem neden yanlı ve adil bir örneklem nasıl olur? Zor
Çözümü göster
Yalnız küçük bir grup soruluyor: her öğrencinin şansı yok
Adil: 450 öğrenciye numara ver ve 30 numara çek
✔
Ya da listedeki her . öğrenciye sor
Cevap → yanlı: yalnızca tek küçük grup; adil: 450 numaradan çekilen 30 numara
Her öğrencinin aynı şansı olmalı.
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): PYP, MYP 1, MYP 2, MYP 3, MYP 4, MYP 5, Diploma, 1. yıl, Diploma, 2. yıl

Cambridge International: Primary, stage 4, Primary, stage 5, Primary, stage 6, Lower Secondary, stage 7, Lower Secondary, stage 8, Lower Secondary, stage 9, IGCSE

Hollanda: Groep 6, Groep 7, Groep 8, 2. sınıf, 3. sınıf (havo, vwo), Havo · Matematik A, Vwo · Matematik A, Vwo · Matematik C, Groep 5, Vmbo bb (3-4. sınıf), Vmbo kb (3-4. sınıf), Vmbo gt (3-4. sınıf)

Türkiye (MEB): 5. sınıf, 6. sınıf, 7. sınıf, 8. sınıf, 9. sınıf, 10. sınıf, 12. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 4, Year 5, Year 6, Year 7, Year 8, Year 9, Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE), Year 12 (A Level), Year 13 (A Level)

ABD (Common Core): Grade 5, Grade 6, Grade 3, Grade 4, Grade 7, Grade 8, Algebra 1, Algebra 2

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 11 uygulama

İstatistiksel sorular: sor, planla, topla

  • İstatistiksel soruyu tek kişiyle ilgili sorudan ayırt etme
  • Soruyu hangi verinin yanıtlayacağını söyleme: değişken, grup, veri türü
  • Veri toplama yolunu seçme: anket, sayım, ölçüm, deney
  • Boş bir veri toplama tablosu hazırlama

Çetele ve sıklık tabloları

  • Beşli gruplarla çetele tutma ve çeteleyi sayma
  • Cevapları sıklık tablosunda sınıflama
  • Tablo okuma: en çok, en az, toplam, kaç fazla
  • Bir kategorinin payını yüzde olarak yazma

Veri türleri: kategorik, kesikli, sürekli

  • Kategorik veriyi sayısal veriden ayırt etme
  • Ad olarak kullanılan sayıların kategorik olduğunu bilme
  • Kesikli ile sürekli veriyi ayırma; ölçülen değerler yuvarlanır

Verileri sınıflara ayır

  • Sayısal verileri eşit genişlikli sınıflara ayırma
  • Sınıfları 10 ≤ x < 20 ya da 10–19 biçiminde yazma
  • Yaklaşık 5 ile 8 sınıf için sınıf genişliği ve başlangıç seçme
  • Sınıfların boşluk bırakmadığını ve çakışmadığını bilme

Kimi soruyoruz? Örneklemler ve yanlılık

  • Anakütleyi örneklemden ayırt etme
  • Adil örneklemi yanlı örneklemden ayırt etme
  • Rastgele örneklemden anakütle için sayı tahmin etme
  • Yönlendirici soruyu fark edip tarafsız soru yazma

Günlük hayatta veriler

  • Günlük sahnelerde veri toplama yollarını görme
  • Birincil ve ikincil veriyi ayırt etme
  • Satır ve sütunlu tabloyu toplam ve farklarla okuma
  • Bir ankette kategorinin payını hesaplama

Tablo dedektifi

  • Eksik sıklığı bulmak için toplamı kullanma
  • İpuçlarıyla tablodaki eksik sayıları bulma

Yanıt oranları, kim yanıtlar ve doğrulama yanlılığı

  • Yanıt oranını hesaplama ve düşük oranın etkisini bilme
  • Farklı oranlarda yanıtlayan grupların sonucu nasıl saptırdığını görme
  • Doğrulama yanlılığını açıklama

İki kategori: sorudan tabloya

  • Bir durumu iki kategorik değişkenli bir soruya çevirme
  • Anket planlama: kime, kaç kişiye, rastgele mi değil mi
  • Anket cevaplarını iki yönlü tabloda sayma

Tek değişkeni araştır

  • Soru türünü ve uygun grafik ile özeti seçme
  • İki grubu grafik, merkez ve yayılımla inceleme
  • Verilerin bir ifadeyi destekleyip desteklemediğini değerlendirme

Hazır veri laboratuvarı

  • Hazır bir veri kümesi ve iki değişken seçme
  • Soru türüne uyan grafik ve özeti seçme
  • İfadeleri desteklenen ya da desteklenmeyen diye değerlendirme