İnteraktif Dersler

Gerçek durumların grafikleri

Ders notları

Tanım

Yol–zaman grafiği

Altta zaman, yukarıda başlangıçtan (ya da evden) uzaklık var. Her nokta şunu söyler: bu anda yürüyen o kadar uzakta.
tdtd
Örnek
Sam 3 dakika sonra evden 150 m uzakta:
124100200td3150
Kural

Dikilik hızdır

Parça ne kadar dikse yürüyen o kadar hızlıdır. Hız = parçanın yolu ÷ parçanın süresi.
tdAB
Örnek
3 dakikada 100 m’den 400 m’ye:
1234100200300400td300
Kural

Yatay durmak, aşağı geri yürümektir

Yatay parça: yol değişmez, yani yürüyen durur. Aşağı inen parça: evden uzaklık azalır, yürüyen geri yürür (negatif hız).
td
Örnek
5. ile 9. dakika arası 350 m’de yatay, sonra 13. dakikada 150 m’ye iniyor:
td1315059350
Kural

Ortalama hız

Ortalama hız = tüm metreler ÷ tüm süre, durma süresi de dahil.
td
Örnek
2 dk’da 200 m yürüyor, 3 dk dinleniyor, 5 dk’da 300 m yürüyor:
246812100200300400td10500
Kural

Şişe doldurmak

Su sabit hızla akar. Şişenin dar olduğu yerde su yüzeyi hızlı yükselir (dik grafik); geniş olduğu yerde yavaş yükselir (yatık grafik).
th
Örnek
Bir musluk saniyede 60 ml akıtıyor. 10 cm²’lik dar bir kısım, 30 cm²’lik geniş bir kısım:
th1612
Tanım

Hız–zaman grafiği

Artık dikey eksende HIZ var, yol değil. Yatay parça sabit hızdır; araba ancak grafik eksenin üzerindeyse (hız 0) durur.
tv
Örnek
2 sn’den 6 sn’ye kadar 8 m/sn’de yatay:
484tv682
Kural

İvme

Hız–zaman grafiğinde bir parçanın dikliği ivmedir: hız değişimi ÷ zaman. Yavaşlama negatif sayı verir.
tvtΔv
Örnek
3 sn’de 10 m/sn’den 4 m/sn’ye:
12344812tv3−6
Kural

Alan yoldur

Hız–zaman grafiğinin altındaki alan alınan yoldur. Dikdörtgenlere (hız × zaman) ve üçgenlere (½ × zaman × hız) ayır.
tvv×t½vt
Örnek
5 sn boyunca 6 m/sn, sonra 4 sn’de 6 m/sn’den 0’a:
51036tv3012
Kural

Eğik parça bir yamuktur

a hızından b hızına giden parça bir yamuktur: iki hızın ortalaması çarpı zaman.
tvabmt
Örnek
5 sn’de 4 m/sn’den 10 m/sn’ye:
tv41075
Tanım

Grafiğin temel özellikleri

Sıfırlar (grafiğin x eksenini kestiği yer), pozitif ve negatif kısımlar, artan ve azalan kısımlar, en yüksek ve en alçak nokta (maksimum, minimum). Her birini aralığıyla söyle.
xy
Örnek
4:00’te en düşük −2 °C, sonra artarak 15:00’te 10 °C:
8245xy4−21510
Kural

Ortalama değişim hızı

a’dan b’ye: değerin değişimi ÷ zamanın değişimi. İki noktadan geçen doğrunun (kesenin) dikliğidir.
xyΔxΔy
Örnek
Bir bitki 2. günde 10 cm, 6. günde 22 cm:
2468102030xy412
Kural

Gitgide hızlı ya da gitgide yavaş

Adım başına artışlara bak: büyüyen artışlar gitgide hızlı büyümek, küçülen artışlar gitgide yavaş büyümek, eşit artışlar sabit hız demektir.
xyxy
Örnek
Boylar 3, 5, 9, 16 cm: artışlar 2, 4, 7.
1234551015xy247
Püf noktası

Köşeleri oku, birim ver

Grafiğin köşe noktalarını oku ve parça parça çalış. Hızın birimi, x biriminin başına y birimidir (dk başına m, gün başına cm).
xy
Örnek
Bir fiyat 3 yılda 18 avro artıyor:
123461218xy18
Uç durum

Grafikte sıçrama

Dikey parça: değer bir anda değişir, zaman geçmez. Biri küvete girince su seviyesi sıçrar.
th
Örnek
Küvet 30 cm derinliğinde; Sara girer ve su 6 cm sıçrar:
2468243036th6
Dikkat!

Grafik bir resim değildir

Yol–zaman grafiği yolun şeklini göstermez. Tepeye çıkıp inerken de başlangıçtan uzaklık sürekli artar; mola yatay bir parçadır.
td✔
Örnek
Mila bir tepenin üstünden bisikletle geçiyor ve tepede dinleniyor:
td✘td✔
Dikkat!

Hızların ortalaması

Süreler farklıysa hızların ortalamasını alma. Önce yolları ve süreleri topla.
td✔
Örnek
1 dk boyunca 60 m/dk, sonra 2 dk boyunca 30 m/dk:
123450100150td4045✘

Alıştırmalar

Mila 5 dakikada 600 m bisikletle gidiyor, 3 dakika dinleniyor, sonra 4 dakikada 600 m daha gidiyor. Bisiklet sürdüğü her parçada hızı kaçtır? Kolay
5104008001200td
Çözümü göster
İlk parça: m/dk.
Mola yatay bir parça: hız 0.
Son parça: m/dk.
td1200150
Cevap → 120 m/dk ve 150 m/dk
Kontrol: son parça ilkinden daha dik: .
Bir araba 4 sn’de 0’dan 12 m/sn’ye hızlanıyor. İvmeyi ve bu 4 sn’deki yolu bul. Kolay
Çözümü göster
İvme: m/sn².
123454812tv12
Parça bir üçgen: m.
123454812tv24
Cevap → 3 m/sn² ve 24 m
Kontrol: ortalama hız 6 m/sn ve m.
Sam 3 dk’da 300 m yürüyor, 2 dk duruyor, sonra 5 dk’da 200 m yürüyor. Tüm yürüyüşün ortalama hızı kaçtır? Orta
4812200400600td
Çözümü göster
Toplam yol: m.
Toplam süre, mola dahil: dk.
Ortalama hız: m/dk.
td10500
Cevap → 50 m/dk
Kontrol: 100 ve 40 hızlarının ortalaması 70 verirdi: yanlış, süreler farklı.
Bir araba 6 sn’de 4 m/sn’den 10 m/sn’ye çıkıyor, 6 sn boyunca 10 m/sn’de gidiyor, sonra 5 sn’de 0’a kadar yavaşlıyor. Toplam yolu ve yavaşlarken ivmeyi bul. Orta
612184812tv
Çözümü göster
Yamuk: m.
Dikdörtgen: m.
Üçgen: m. Toplam: m.
tv426025
Yavaşlarken: m/sn².
Cevap → 127 m ve −2 m/sn²
Kontrol: hız hiç 0’ın altına inmiyor, araba yalnızca ileri gidiyor.
Bir bitkinin t gün sonra boyu cm. 1. günden 4. güne ve 4. günden 6. güne günlük ortalama büyümeyi bul. Bitki nasıl büyüyor? Zor
Çözümü göster
, , .
1. günden 4. güne: cm/gün.
4. günden 6. güne: cm/gün.
2462040xy321224
Cevap → günde 7 ve 12 cm: gitgide hızlı
Kontrol: , yani sonraki kesen daha dik.
Anna evden 60 m/dk hızla yürüyor. Aynı anda Ben, 900 m uzaktaki okuldan eve doğru 90 m/dk hızla yürüyor. Kaç dakika sonra karşılaşırlar ve evden ne kadar uzakta? Zor
246810300600900tdAB
Çözümü göster
Her dakika m yaklaşırlar.
Süre: dk.
Anna m yürümüş olur.
24810600900td6360
Cevap → 6 dakika sonra, evden 360 m uzakta
Kontrol: Ben m yürümüş olur ve m.
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 1, MYP 2, MYP 3, MYP 4, Diploma, 1. yıl

Cambridge International: Lower Secondary, stage 7, Lower Secondary, stage 8, Lower Secondary, stage 9, IGCSE, AS Level

Hollanda: Groep 7, Groep 8, 1. sınıf, 2. sınıf, Vmbo bb (3-4. sınıf), Vmbo kb (3-4. sınıf), Vmbo gt (3-4. sınıf), Havo · Matematik A, 3. sınıf (havo, vwo), Vwo · Matematik C, Havo · Matematik B, Vwo · Matematik A, Vwo · Matematik B

Türkiye (MEB): 8. sınıf, 9. sınıf, 10. sınıf, 12. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 7, Year 8, Year 9, Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE), Year 12 (A Level)

ABD (Common Core): Grade 6, Grade 8, Algebra 1, Algebra 2

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 7 uygulama

Şişe doldurma

  • Şişe biçiminden suyun nerede hızlı, nerede yavaş yükseldiğini söyleme
  • Şişeyi yükseklik–zaman grafiğiyle eşleştirme
  • Grafiği verilen grafik olacak şekilde şişe tasarlama

Yolculuk: yol-zaman grafikleri

  • Yol–zaman grafiğinin bir parçasından yolu ve hızı okuma
  • Yatay çizginin durmak demek olduğunu bilme
  • Duraklı bir yolculuğun ortalama hızını hesaplama

Hız-zaman grafikleri: alan yoldur

  • Hız–zaman grafiğinden her andaki hızı okuma
  • Bir parçanın dikliğinin ivme olduğunu bilme
  • Yolu grafiğin altındaki alan olarak bulma

Grafik dedektifi: temel özellikler

  • Sıfırları, işareti ve en yüksek ile en düşük noktaları bulma
  • Grafiğin nerede arttığını ya da azaldığını söyleme
  • Gerçek durumun grafiğini bu özelliklerle anlatma

Ortalama değişim hızı

  • İki nokta arasındaki ortalama değişim hızını hesaplama
  • Hızın birimini verme: gün başına cm, yıl başına euro
  • Grafiğin gitgide hızlı, yavaş ya da düzenli büyüdüğünü söyleme

Günlük hayatta grafikler

  • Günlük durum grafiklerini okuma: bisiklet turu, banyo, asansör
  • Grafikten hız ya da değişim oranı hesaplama
  • Grafiğin biçimini hikâyeden söyleme

Hangi grafik uyar? (bulmacalar)

  • Bir hikâyeyi grafiğiyle, bir grafiği hikâyesiyle eşleştirme
  • Klasik hataları fark etme: grafiği yolun resmi sanma
  • Yanlış grafiğin neden uymadığını açıklama