İnteraktif Dersler

İki değişken: serpme diyagramı, korelasyon ve regresyon

Ders notları

Tanım

Çiftler ve çift tablosu

İki değişkenli bir çalışmada her kişi (ya da nesne) iki sayı verir: bir çift . Çift tablosu bunları alt alta yazar: için bir sütun ya da satır, için bir tane daha. İki değişken de nicel değişkendir: saat ve nabız gibi sayılardır.
x123456y787475706865
Örnek
Altı öğrenci: haftalık spor saati () ve dinlenme nabzı (). Üçüncü öğrenci 3 saat spor yapıyor ve nabzı 75; çift olur. Altı çift altı nokta verir.
12456760657080xy375
Tanım

Serpme diyagramı

Serpme diyagramı her çifti bir nokta olarak çizer: yatay eksende, dikey eksende. Nokta bulutunun tamamına bak. Yükseliyor mu, alçalıyor mu (yön)? Dar bir şerit mi, geniş mi (güç)? Eğiliyor mu? Diğerlerinden uzak bir nokta var mı?
xy
Örnek
On iki öğrenci: noktalar soldan sağa alçalıyor (kesik çizgili ok). Daha çok spor yapan öğrencilerin dinlenme nabzı genelde daha düşük. Ok yalnızca gözü yönlendirir.
xy
Tanım

Soru, açıklayıcı ve yanıt değişkeni

İyi bir soru iki nicel değişkeni ve kimin ölçüldüğünü söyler: “Bir okulun öğrencileri arasında ile arasında ilişki var mı?” Açıklayıcı (bağımsız) değişken yatay eksene konur. Yanıt (bağımlı) değişken ise onunla birlikte değişmesini beklediğimiz değişkendir. Yerlerini değiştirmek ’yi değiştirmez ama regresyon doğrusunu değiştirir.
xyyx
Örnek
Beş çift doğrusunu verir. Eksenler değiştirilince doğru olur: başka bir doğru ama aynı .
Kural

Veriyi planlama ve hazırlama

Güvenebileceğin çiftler için: öğrencileri rastgele seç (herkesin şansı eşit), yeterli çift al (15 ya da daha fazla), isim tutma ve listeleri hazırla. İki liste de aynı uzunlukta, her değer bir sayı ve birimler açık (saat, dakikadaki atım).
Örnek
Bir okulda 600 öğrenci var. Her öğrenciye bir numara ver, bilgisayara 30 numara seçtir ve bu 30 öğrenciyi ölç: 30 çift. 5 arkadaşa sormak rastgele değil ve çok az.
Kural

Bölgelere göre sayım oranı

Yatay ortalamada dikey bir çizgi, ortalamasında yatay bir çizgi çiz. Grafik dört bölgeye ayrılır: A sağ üst, B sol üst, C sol alt, D sağ alt. Her bölgedeki noktaları say (bir çizgi üstündeki nokta sayılmaz). A ve C aynı yönlü, B ve D zıt yönlü bölgelerdir. Sayım oranı ile arasındadır.
xyABCD
Örnek
On nokta: A , B , C , D . Sayım oranı olur.
xy4141
Kural

Sayım oranını okuma

Sayım oranı ’e yakınsa noktaların neredeyse hepsi A ve C’dedir: pozitif ilişki ( arttıkça artar). ’e yakınsa neredeyse hepsi B ve D’dedir: negatif ilişki. ’a yakınsa iki bölge çifti de aynı sayıda nokta içerir: belirgin bir yön yok. Korelasyon katsayısı ’nin arkasındaki fikir budur.
xyxyxy
Örnek
Solda: sonucu verir. Ortada: sonucu verir. Sağda: sonucu verir.
Tanım

Korelasyon katsayısı r

Korelasyon katsayısı , iki nicel değişken arasındaki doğrusal ilişki için tek bir sayıdır. Yazılım verir: elle hesaplamazsın. İşareti yönü, büyüklüğü gücü gösterir. ya da bütün noktaların bir doğru üzerinde olduğu anlamına gelir. ’nin birimi yoktur.
xyxyxyxy
Örnek
, , , , beş çifti için yazılım verir: güçlü pozitif ilişki.
Kural

Yön ve güç sözcüklerle

Yön, ise pozitif (noktalar yükselir), ise negatiftir (alçalır). Güç, işaretsiz büyüklük olan ’den çıkar. Bir pratik kural (kitaplar biraz farklıdır): 0,2’nin altında ilişki yok, 0,2–0,4 zayıf, 0,4–0,7 orta, 0,7 ve üstü güçlü.
01
Örnek
: işaret eksi, yani ilişki negatif. , 0,4 ile 0,7 arasında: orta. Orta düzeyde negatif ilişki.
01
Uç durum

r = 1, r = −1 ve değişim yokluğu

Bütün noktalar yükselen bir doğru üzerindeyse , alçalan bir doğru üzerindeyse olur. Gerçek verilerde bu neredeyse hiç olmaz. Bütün değerleri eşitse (ya da bütün değerleri) hiçbir şey değişmiyordur: hesaplanamaz, yazılım hata ya da çizgi gösterir. O zaman konuşulacak bir yön yoktur.
xy
Örnek
Altı öğrencinin hepsinin dinlenme nabzı, spor yapsalar da yapmasalar da 70: noktalar yatay bir doğru üzerinde. yoktur ama resim açık: nabız sporla değişmiyor.
Püf noktası

Önce her zaman grafiği çiz

Çok farklı veri kümeleri aynı ’ye sahip olabilir. Farkı yalnızca resim gösterir: düz bir şerit, bir eğri, uzak bir nokta ya da tek bir değerinde toplanmış noktalar. Serpme diyagramına bakmadan ’yi asla bildirme.
xyxyxyxy
Örnek
Anscombe’un 11’er çiftlik dört veri kümesinin hepsinde ve aynı doğru vardır. Yalnızca birincisi düz bir şerite benzer.
Tanım

Aykırı değer: uzaktaki bir nokta

Aykırı değer, diğerlerinden uzak bir noktadır. Tek bir aykırı değer ’yi çok değiştirebilir: bir ilişkiyi ortaya çıkarabilir ya da gizleyebilir. Neden uzakta olduğunu bul (bir hata mı, farklı türde bir kişi mi?). Sırf ’yi bozuyor diye silme; ’yi onunla ve onsuz ver.
xy
Örnek
On öğrencinin (ayakkabı numarası ve okuma puanı) değeri var. Öğretmenlerini 46 numara ve 49 puanla eklersek olur. İlişkiyi tek bir nokta yarattı.
xy
Dikkat!

İlişki, neden demek değildir

İki değişken, biri diğerinin nedeni olmadan birlikte hareket edebilir. Üçüncü bir değişken ikisini de açıklayabilir ya da neden ters yönde olabilir. Nedeni ancak iyi tasarlanmış bir deney gösterebilir. “Neden olur” değil, “ile birlikte gider” ya da “eğilimi vardır” de. Elementlerin atom ağırlığı ile yoğunluğu da birlikte artar ama hiçbiri ötekinin nedeni değildir.
xy
Örnek
12 ay boyunca satılan dondurma ve yüzme kazaları için . Sıcak hava (turuncu aylar) ikisini de artırır. Soğuk aylarda , sıcak aylarda .
xy
Kural

Bir örneklem yalnızca bir örneklemdir

Başka bir rastgele örneklem başka çiftler, dolayısıyla başka bir verir. Bir örneklemin değeri bütün grup için yalnızca bir tahmindir. “Bu örneklemde” yaz ve ’ye çok fazla basamak verme. Çift sayısı arttıkça daha kararlı olur.
xyxy
Örnek
’nin yaklaşık 0,6 olduğu (simüle edilmiş) bir okulda 12 öğrencilik iki rastgele örneklem ve verdi.
Dikkat!

Az çift, rastgele olmayan örneklem

Beş arkadaş çok az ve rastgele bir örneklem değil: herkes adına konuşamazlar. Seçilmiş birkaç noktadan geçen bir doğru kusursuz görünüp yine de bütün grup için yanlış olabilir.
xy
Örnek
Beş turuncu arkadaşın değeri ve dik bir doğrusu var. 12 öğrencinin hepsinin (gri olanlar da) değeri ve daha yatık bir doğrusu var.
Tanım

En iyi uyum doğrusu

En iyi uyum doğrusu (regresyon doğrusu) bulutun içinden geçer ve ’ten ’yi öngörmek için kullanılır. Eğim , 1 artınca ’nin ne kadar değiştiğini söyler. Kesişim , ’da öngörülen ’dir (anlamsız olabilir). Yazılım ve ’yi verir.
1234564045505560xy
Örnek
Beş öğrencinin çalışma saati ve notu için bulunur. Bu örneklemde her fazladan saat yaklaşık 4 puan fazlayla birlikte gider.
1234564045505560xy14
Tanım

Artık

Bir noktanın artığı gerçek değer eksi öngörülen değerdir: noktanın doğruya olan dikey uzaklığı. Doğrunun üstündeki noktanın artığı pozitif, altındakinin negatiftir.
12345645505560xy+1−20+2−1
Örnek
’te doğru öngörür ve öğrenci 58 almış: artık . ’de 48 öngörür ve öğrenci 46 almış: artık .
Kural

En küçük kareler

En iyi doğru, artıkların kareleri toplamı en küçük olan doğrudur: en küçük kareler yöntemi. Kare almak her sapmayı pozitif yapar ve büyük sapmaları daha çok cezalandırır. Başka her doğrunun toplamı daha büyüktür.
1234564045505560xy
Örnek
En iyi doğru : . Gözle çizilmiş doğrusu: . En iyi doğrunun toplamı daha küçüktür.
14041416140
Kural

Her zaman doğru olan iki şey

En küçük kareler doğrusunda artıkların toplamı ’dır ve doğru ortalamalar noktasından geçer. Böylece kesişimi ortalamalardan ve eğimden bulursun.
124564060xy352
Örnek
, ve : . Artıkların toplamı .
Kural

İnterpolasyon: verinin içinde öngörü

Verinin aralığı içindeki bir için öngörüde bulunmaya interpolasyon denir. İlişki güçlüyse ve noktalar doğruya yakınsa oldukça güvenlidir. Öngörü bir kılavuzdur, söz değil.
1234564045505560xy
Örnek
saat 1 ile 5 arasında, verinin içinde. puan.
Dikkat!

Ekstrapolasyon ve imkânsız değerler

Verinin aralığının dışında öngörüde bulunmaya ekstrapolasyon denir. Örüntü durabilir ya da eğilebilir; doğru imkânsız değerler verebilir: 100’ün üstünde bir not, negatif bir uzunluk. Bir doğruyu verinin çok ötesine uzatma.
5101520406080100120xy
Örnek
saat: puan. Bu imkânsız: doğru 15 saatte 100’e ulaşır ().
Dikkat!

Karışık gruplar eğilimi tersine çevirebilir

İki grup tek grafikte karışınca bütün noktaların eğilimi, her grubun içindeki eğilimin tersi olabilir. Grupları renklendir ve her birine ayrı ayrı bak.
xy
Örnek
İki dersteki 10 öğrencinin çalışma saati ve notu: hepsi birlikte (çok çalışmak, düşük not mu?). Kolay derste , zor derste : ikisinde de çok çalışmak notu artırır. Zor dersin öğrencileri daha çok çalışıyor ama daha düşük not alıyor.
xy
Uç durum

r yalnızca doğruları ölçer

, noktaların bir doğruyu ne kadar iyi izlediğini söyler. Bir eğri üzerindeki noktalar güçlü bir ilişkiye sahip olsa da olabilir. Yani “doğrusal ilişki yok” demektir, “ilişki yok” demek değil.
xy
Örnek
’i ’ten ’e kadar olan üzerindeki yedi nokta: ve en iyi doğru ’te yatay. Yine de tam olarak ’dir.
Kural

Noktalar eğiliyorsa başka bir model kullan

Yüksek bir bile doğrunun doğru model olduğunu göstermez. Noktalar eğiliyorsa artıklara bak: gibi bir örüntü “eğri” der. O zaman bir kuvvet ya da üstel model dene (power-fit ve exponential-models uygulamaları).
xy
Örnek
İki katına çıkan bakteriler: 0’dan 5’e zamanlarda 1, 2, 4, 8, 16, 32. En iyi doğrunun değeri var ama noktalar tam olarak eğrisini izler.
Püf noktası

Dikkatli bir cümle

Verilerin gösterdiğini söyle, fazlasını değil: “[Grup] içinden [sayı] kişilik bu örneklemde [x] ile [y] arasında [güç] [pozitif ya da negatif] bir ilişki var ( …). Bu, [x] değerinin [y] değerinin nedeni olduğunu göstermez.” “Eğilimi vardır” gibi sözler doğru; “kanıtlar” ve “her zaman” yanlış.
Örnek
30 öğrencilik bu örneklemde daha çok uyku daha yüksek notlarla birlikte gidiyor: orta düzeyde pozitif ilişki (). Bu, uykunun notların nedeni olduğunu göstermez.
Püf noktası

İddialar için kontrol listesi

Biri iki değişken hakkında bir iddia ortaya atınca şunları kontrol et: (1) ikisinin de arkasında üçüncü bir değişken var mı? (2) örüntüyü yaratan ya da gizleyen uzak bir nokta var mı? (3) karışık gruplar var mı? (4) az çift ya da rastgele olmayan bir örneklem mi? (5) ekstrapolasyon ya da imkânsız bir değer mi? (6) ’nin büyüklüğüne göre ya da neden iddiasında fazla güçlü sözler mi? (7) ’nin uymadığı bir eğri mi?
Örnek
İddia: “Dondurma satışları ve yüzme kazalarının değeri var, demek ki dondurma tehlikeli.” Kontrol 1: sıcak hava ikisini de artırır. Kontrol 6: iddia “neden” diyor. Karar: çürüt.
Kural

Çürütme ya da kabul etme

Kusuru adlandır ve gerekçe olarak bir sayı ver: bir noktayla ve onsuz , her grubun içindeki , doğrunun iddianın değerindeki değeri. Kusur sonucu değiştiriyorsa iddiayı çürüt. Yalnızca verilerin gösterdiğini dikkatle söylüyorsa kabul et.
Örnek
“Ayakkabısı daha büyük olan öğrenciler daha iyi okuyor ().” Öğretmen olmadan : çürüt. “30 öğrencilik bu rastgele örneklemde daha çok uyku daha yüksek notlarla birlikte gidiyor ()”: neden yok, verinin içinde: kabul et.
Püf noktası

Sonra nereye bakmalı

Noktalar eğiliyorsa power-fit ve exponential-models uygulamalarını aç. Tek değişkenin özet araçları için data-tools’u aç. Hazır veriler için gösterim ve özet seçmeyi alıştırmak istersen “Veri ve sorular” bölümündeki ready-data-lab’ı aç.
Örnek
her adımda iki katına çıkıyorsa (1, 2, 4, 8, 16, 32) exponential-models’i aç. , gibi büyüyorsa power-fit’i aç.

Alıştırmalar

Yazılım, 12 öğrenci için (haftalık spor saati ve dinlenme nabzı) veriyor. İlişkinin yönünü ve gücünü söyle. Kolay
xy
Çözümü göster
negatif, yani noktalar soldan sağa alçalıyor: negatif ilişki.
, 0,7 ya da daha büyük: güçlü.
Cevap → güçlü negatif ilişki
Bu, örneklemdeki noktaları anlatır. Sporun nabzı düşürdüğünü söylemez.
Kesik çizgiler ve ortalamalarından geçiyor. Dört bölgedeki noktaları say ve sayım oranını hesapla. Kolay
xyABCD
Çözümü göster
Say: A , B , C , D .
xy4141
Aynı yön: . Zıt yön: .
Sayım oranı olur.
Cevap → 0,6
Pozitif bir sayım oranı ile aynı yönü gösterir. Yazılım bu noktalar için veriyor: o da pozitif.
Beş öğrenci için ortalama çalışma süresi 3 saat, ortalama not 52. En iyi uyum doğrusunun eğimi saat başına 4 puan. kesişimini bul ve doğruyu yaz. Kolay
124564060xy352
Çözümü göster
Doğru ortalamalar noktasından geçer: .
.
124564060xy352
Cevap →
Kontrol: ’te doğru verir, yani ortalama notu.
En iyi uyum doğrusu . olan bir öğrenci 58 almış. Artığı bul ve noktanın doğrunun üstünde mi altında mı olduğunu söyle. Kolay
1234564045505560xy
Çözümü göster
Öngörülen: .
Artık: gerçek eksi öngörülen: .
Artık pozitif: nokta doğrunun üstünde.
Cevap → artık , doğrunun üstünde
Kontrol: resimde turuncu nokta doğrunun 2 puan üstünde.
doğrusunu (çalışma saatleri 1 ile 5 arasındaydı) kullanarak 2,5 saat sonraki notu öngör. Buna güvenebilir misin? Orta
1234564045505560xy
Çözümü göster
.
2,5, 1 ile 5 arasında, verinin içinde ve güçlü.
Cevap → 50 puan, iyi bir kılavuz (interpolasyon)
Yine de bir kılavuzdur: başka bir öğrenci birkaç puan fazla ya da eksik alabilir.
En iyi uyum doğrusunun dört artığı , , ve . Beşinci artığı ve beş artığın kareleri toplamını bul. Orta
Çözümü göster
En iyi uyum doğrusunun artıklarının toplamı 0’dır: .
Yani .
12345645505560xy+1−20+2−1
Kareler: .
Cevap → ve kareler toplamı
Bunlar bu sayfadaki beş öğrencinin artıkları: .
ile 20 saat çalışmadan sonraki notu öngör. Bu mümkün mü? Doğru kaç saatten sonra 100’den fazla verir? Orta
5101520406080100120xy
Çözümü göster
.
100’ün üstünde bir not imkânsızdır.
denkleminden bulunur: 15 saatin üstünde doğru 100’den fazla verir.
Cevap → 120 puan: imkânsız; doğru 15 saatte 100’ü geçer
Veriler yalnızca 1–5 saati kapsıyor: bu bir ekstrapolasyondur.
11 nokta (10 öğrenci ve öğretmenleri) için yazılım veriyor. Öğretmenin noktası olmadan . Öğretmenin noktası ne yapıyor ve öğrenciler hakkında ne söylersin? Orta
xy
Çözümü göster
Noktayla (orta pozitif), onsuz (ilişki yok).
Tek bir uzak nokta ilişkiyi yaratıyor.
10 öğrenci arasında ayakkabı numarası ile okuma puanı arasında ilişki yok.
Cevap → uzak nokta ilişkiyi yaratıyor; öğrenciler arasında ilişki yok
Öğretmen öğrenci değil; bu yüzden noktayı çıkarmak burada adil. Çıkardığını her zaman söyle.
Beş noktadan iki doğru geçiyor: ve . Hangisi daha iyi? Her birinin artıklarının kareleri toplamını ver. Orta
1234564045505560xy
Çözümü göster
Birinci doğru: artıklar ; kareler .
İkinci doğru: öngörülen , artıklar ; kareler .
Daha küçük toplam daha iyi doğruya aittir.
Cevap → (10’a karşı 25)
İkinci doğrunun artıklarının toplamı , 0 değil: bu en küçük kareler doğrusu değil.
12 ay boyunca satılan dondurma ve yüzme kazaları için . Biri “dondurma yüzme kazalarına neden olur” diyor. Bu neden desteklenmiyor? Orta
xy
Çözümü göster
Renklere bak: sıcak aylarda (turuncu) çok dondurma ve çok kaza, soğuk aylarda (mavi) ikisinden de az var.
Sıcak hava, ikisini de artıran üçüncü bir değişkendir.
Soğuk aylarda , sıcak aylarda : neredeyse hiç ilişki kalmıyor.
xy
Cevap → üçüncü bir değişken (sıcak hava) ikisini de açıklıyor; örüntü neden değildir
Nedeni ancak iyi tasarlanmış bir deney gösterebilir.
Aynı okuldan 12’şer öğrencilik iki rastgele örneklem ve veriyor. İkisi de doğru olabilir mi? Bir rapor ne söylemeli? Orta
xyxy
Çözümü göster
Her örneklemde farklı öğrenciler var, bu yüzden her birinin değeri farklı.
İkisi de bütün okulun değeri için dürüst tahminlerdir.
Bir rapor “bu örneklemde” der ve yeni bir örneklemin başka bir vereceği konusunda uyarır.
Cevap → evet, ikisi de doğru olabilir; “bu örneklemde” de ve belirsizliği belirt
Çift sayısı arttıkça daha kararlı olur.
Beş çift: , , , , . En iyi uyum doğrusunu ve artıkların kareleri toplamını bul. Zor
Çözümü göster
Ortalamalar: , . Sapmalar: değerleri ve değerleri .
ve , yani ve : .
2464812xy
Öngörülen ; artıklar ; kareler .
Cevap → ve kareler toplamı
Kontrol: artıkların toplamı 0.
Beş öğrenci için doğru ( saat cinsinden) ve . Şimdi süre yarım saat cinsinden: . Yeni eğimi, yeni kesişimi ve yeni ’yi bul. ile yer değiştirirse ne değişir? Zor
Çözümü göster
, yani : eğim 2, kesişim 40. ’nin birimi yok: yine .
Yer değişince: yine kalır ama ’in ’ye göre eğimi yaklaşık , değil: başka bir doğru.
Cevap → eğim 2, kesişim 40, ; yer değişince: aynı , başka doğru
Birim değişince eğim değişir, değişmez.
İki dersten on öğrenci. Hepsi birlikte , kolay ders , zor ders . Bir öğretmen “daha çok çalışmak notunu düşürür” diyor. Bunu çürüt. Zor
xy
Çözümü göster
Grup doğruları: kolay , zor . İki eğim de pozitif.
5 saatte: kolay , zor .
Negatif grupların karıştırılmasından geliyor.
Cevap → çürüt: her dersin içinde çok çalışmak notu artırıyor
Tek bir ’ye güvenmeden önce grupları renklendir.
Beş nokta tam olarak üzerinde: , , , , . Yazılım veriyor. Bir öğrenci “Demek ki ile ilişkili değil” diyor. Bu doğru mu? Zor
xy
Çözümü göster
ve soldaki noktalar sağdakilerin aynadaki görüntüsü: en iyi uyum doğrusu yatay, , yani .
Ama tam olarak: kusursuz bir ilişki, bir eğri.
yalnızca doğruları ölçer: önce grafiği çiz.
Cevap → hayır: doğrusal ilişki yok ama tam olarak
Kontrol: ve ikisi de verir.

Bu konunun etkileşimli uygulamaları

Ücretsiz uygulamalar ücretsiz öğrenci hesabıyla açılır. Öğretmenler tüm uygulamaları canlı derste kullanabilir.

Ücretsiz hesap ve Plus hakkında

Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 5, Diploma, 1. yıl

Cambridge International: IGCSE

Hollanda: Havo · Matematik A, Vwo · Matematik A, Vwo · Matematik C, Vwo · Matematik D

Türkiye (MEB): 11. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE), Year 12 (A Level)

ABD (Common Core): Algebra 1

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 5 uygulama

Serpme diyagramları

  • Bir durumu iki nicel değişkenli bir soruya çevirme
  • Çiftleri serpme diyagramına koyup yönü ve gücü okuma
  • Serpme diyagramını sebep söylemeden dikkatli bir cümleyle anlatma

Korelasyon

  • Korelasyonu okuma: işaret yönü, büyüklük gücü verir
  • Aykırı değerin korelasyona etkisini görme
  • Korelasyon katsayısının yalnızca doğrusal ilişkiyi ölçtüğünü bilme

En iyi uyum doğrusu

  • Gözle bir doğru çizip artıklarla değerlendirme
  • En küçük kareler doğrusunun ortalamalar noktasından geçtiğini bilme
  • Eğimi ve kesim noktasını sözle okuyup tahmin yapma
  • Aradeğer bulmayı dışdeğer bulmadan ayırt etme

İddia denetçisi

  • İki değişkenle ilgili bir iddiadaki hatayı bulma
  • Sayıları gerekçe yapma: bir noktayla ve noktasız korelasyon
  • İddiayı doğru gerekçeyle çürütme ya da kabul etme

Günlük hayatta iki değişken

  • Durumu okuma: soru, korelasyon sözle, bağlamlı cümle
  • Doğruyla tahmin yapma ve ne kadar güvenileceğine karar verme
  • İlişkinin sebep olmadığını bilme