İnteraktif Dersler

Cebirsel kesirler: sadeleştirme, toplama, çarpma

Ders notları

Tanım

Cebirsel kesir

Payında, paydasında ya da ikisinde de harf olan kesir. Payda asla 0 olamaz, bu yüzden harfin bazı değerleri yasaktır.
−303
Örnek
ifadesinde hangi değer yasak? Payda iken 0 olur:
048
Tanım

Çarpan ve terim

Çarpan çarpılır, terim toplanır. (x + 3)(x − 1) ifadesinde çarpanlar x + 3 ve x − 1’dir. x + 3 ifadesinde terimler x ve 3’tür.
x3+x−1+×x3+
Örnek
ifadesinde çarpanlar ve ’tir. ifadesinde terimler ve 5’tir: →
2xx5+×2x5+
Tanım

Sadeleştirmek

Pay ve paydayı aynı ortak çarpana böl; artık ortak çarpanları kalmayana kadar. Kesrin değeri değişmez.
x+3x−3xx+3=x−3x
Örnek
ifadesini sadeleştir. Payı ve paydayı 3’e böl:
32x33=2x3
Tanım

En küçük ortak payda

Her paydanın içine sığdığı en küçük ifade: paydaların her çarpanı bir kez, en yüksek kuvvetiyle. 1/x ile 1/(x + 1) için x(x + 1)’dir.
1x+1x+11xx+1
Örnek
ve için ortak paydayı bul. Her çarpan bir kez:
12x+1312x3
Kural

Önce çarpanlarına ayır

Sadeleştirmeden önce payı ve paydayı çarpanlarına ayır: ortak çarpan, iki kare farkı, üç terimli.
x²−9x²+3x=x+3x−3xx+3
Örnek
ifadesini sadeleştir. Önce payı çarpanlarına ayır:
4x+8x+2=4x+2x+2
Kural

Çarpanları sadeleştir

Hem payda hem paydada bulunan çarpanı sadeleştir. Geriye kalan, sadeleşmiş kesirdir.
x+3x+3×x−3x=1×x−3x
Örnek
ifadesini sadeleştir. çarpanı ikisinde de var:
xx+73x+7=x3×x+7x+7
Kural

Çarpma

Çarpanlarına ayır, payları ve paydaları çarp, sonra ortak çarpanları sadeleştir.
ab×cdacbd
Örnek
çarpımını bul:
2x×x62xx6=13
Kural

Bölme

İkinci kesri ters çevir ve çarp.
ab÷cdab×dc
Örnek
işlemini yap. İkinci kesri ters çevir:
3x÷6x3x×x6=12
Kural

Toplama ve çıkarma

Önce kesirleri aynı paydaya getir. Sonra payları topla ya da çıkar, paydayı koru.
1/c1/c1/c1/c1/caba+b
Örnek
topla. Payda aynı, payları topla:
1/x1/x1/x1/x1/x1/x1/x257
Kural

Ortak paydayı bulma

Paydaları çarpanlarına ayır ve her çarpanı bir kez al. Her kesrin pay ve paydasını, orada eksik olan çarpanlarla çarp.
1x=1x+1xx+11x+1=1xxx+1
Örnek
topla. Ortak payda :
1x=13x313=1x3x
Kural

Kesrin önündeki eksi

Eksi, payın tamamına aittir: payı parantez içine al. (2x + 1)/5 − (x + 3)/5 kesrinin payı 2x + 1 − (x + 3)’tür.
xx−xx
Örnek
çıkar. Payı parantez içine al:
xxx−xxx
Kural

Yasak değerler

Bir paydayı 0 yapan harf değeri yasaktır; çarpan sonradan sadeleşse bile. Onu yaz.
3x−30✘
Örnek
ifadesini sadeleştir. değeri yasaktır: için
01234
Kural

Bir sayıyla kontrol et

Aynı sayıyı ilk kesirde ve cevabında yerine koy: sayılar aynı olmalı. x = 2 için: (4 − 9)/(4 + 6) = −1/2 ve (2 − 3)/2 = −1/2.
2−5/10−1/22−1/2−1/2
Örnek
doğru mu? dene: ve ✔
312/6236/32
Püf noktası

Neden sadeleştirelim?

Sadeleşmiş kesir daha kısadır, onunla hesap yapmak daha kolaydır ve cevap vermenin olağan yoludur.
Örnek
Kısa kesirle işlem kolaydır. için: ifadesi olur, ama daha hızlıdır
25x35x=23
Püf noktası

İki musluk, iki işçi

Bir musluk depoyu a saatte, diğeri b saatte dolduruyorsa birlikte bir saatte deponun 1/a + 1/b kadarını doldururlar. Bu (a + b)/ab’dir, yani birlikte ab/(a + b) saat sürer.
13456hyABAB21
Örnek
Bir musluk depoyu 2 saatte, diğeri 3 saatte dolduruyor. Birlikte bir saatte: depo
23hyABAB1.21
Püf noktası

Ortalama hız ve mercek formülü

Gidişte u km/sa, dönüşte v km/sa ile gidersen ortalama hız mesafe ne olursa olsun 2uv/(u + v)’dir. Mercek formülü 1/f = 1/u + 1/v de aynı iki kesrin toplamıdır.
234567364.54
Örnek
Gidişte 4 km/sa, dönüşte 6 km/sa ile gidersen ortalama hız: km/sa
34567464.8
Dikkat!

Terim sadeleştirmek

Çarpanları sadeleştirebilirsin, terimleri asla. (x + 3)/(x + 5) sadeleşmez: 3/5 değildir.
101235
Örnek
için ifadesini sadeleştir:✘ ✔ , değil
61026
Dikkat!

Paydaları toplamak

Paydaları farklı kesirlerin ortak paydaya ihtiyacı vardır. Paydaları toplama: 1/x + 1/y, 2/(x + y) değildir.
13163629
Örnek
topla:✘ ✔
12135625
Dikkat!

Ters çevirmeyi unutmak

Bir kesre bölerken ikinci kesri ters çevir. Sonra çarp.
23÷16=4123446
Örnek
işlemini yap:✘ ✔
12÷14=21224
Dikkat!

Eksi ve parantez

(2x + 1)/5 − (x + 3)/5 kesrinde pay 2x + 1 − (x + 3) = x − 2’dir. 2x + 1 − x + 3 yazan, parantezi unutmuştur.
xx−x✘xx−x✔
Örnek
çıkar:✘ ✔
xxxxx−x✘xxxxx−x✔
Uç durum

Sadeleşti ama yasak

(x² − 4)/(x − 2) = x + 2, x = 2 dışında her x için: ilk kesir orada tanımsızdır.
−224246xy
Örnek
, ama için değil. dene:
2462468xy
Uç durum

Ters işaretli çarpanlar

Bir çarpan ile onun ters işaretlisi −1 verir: (3 − x)/(x − 3) = −1.
−404−44
Örnek
ifadesini sadeleştir. Payda ’i dışarı al; için :
−303−33

Alıştırmalar

kesrini sadeleştir. Kolay
3x+6x+2
Çözümü göster
Payı çarpanlarına ayır:
3x+2x+2
Pay ve paydada bulunan ortak çarpan ’yi sadeleştir:
3x+2x+2=3
Cevap →
Kontrol: için .
kesrini sadeleştir. Orta
x²−9x²+3x
Çözümü göster
Payı çarpanlarına ayır:
Paydayı çarpanlarına ayır:
x+3x−3xx+3
Ortak çarpan ’ü sadeleştir:
x+3x−3xx+3=x−3x
Cevap →
Kontrol: için ve . Yasak: ve .
çarpımını yap. Orta
x²−4x+3×2x+6x−2
Çözümü göster
Çarpanlarına ayır:
x+2x−2x+3×2x+3x−2
Tek kesir yaz ve ile ’ü sadeleştir:
x+2x−2x+3×2x+3x−2
Cevap →
Kontrol: için ve .
bölmesini yap. Orta
x²−9x÷x+3x²
Çözümü göster
İkinci kesri ters çevir:
x²−9x×x²x+3
Çarpanlarına ayır:
’ü ve bir ’i sadeleştir:
x+3x−3x×xxx+3=x(x−3)
Cevap →
Kontrol: için ve .
toplamını yap. Zor
1x+1x+2
Çözümü göster
En küçük ortak payda ’dir
İki kesre de bu paydayı ver:
1x+2xx+2+1xxx+2
Payları topla:
Payı düzenle: ’nin paydayla ortak çarpanı yok
Cevap →
Kontrol: için ve .
farkını bul. Zor
Çözümü göster
Paydayı çarpanlarına ayır:
İkinci kesre bu paydayı ver:
xx+1x−1−1x−1x+1x−1
Payları parantezle çıkar:
Cevap →
Kontrol: için ve .

Bu konunun etkileşimli uygulamaları

Ücretsiz uygulamalar ücretsiz öğrenci hesabıyla açılır. Öğretmenler tüm uygulamaları canlı derste kullanabilir.

Ücretsiz hesap ve Plus hakkında

Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 5

Cambridge International: IGCSE, AS Level

Hollanda: 2. sınıf, 3. sınıf (havo, vwo), Havo · Matematik A, Havo · Matematik B, Vwo · Matematik A, Vwo · Matematik B, Vwo · Matematik C

Türkiye (MEB): 10. sınıf, 11. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 10 (GCSE), Year 11 (GCSE)

ABD (Common Core): Algebra 2

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 5 uygulama

Bir kesri sadeleştir

  • Cebirsel kesri çarpanlara ayırıp sadeleştirme
  • Kullanılamayan değerleri söyleme
  • Çarpanlar sadeleşir, terimler asla

Kesirleri çarp ve böl

  • Cebirsel kesirleri çarpma ve bölme
  • Bölerken ikinci kesri ters çevirme
  • İki kesir arasında ortak çarpanları sadeleştirme

Kesirleri topla ve çıkar

  • Cebirsel kesirleri toplama ve çıkarma
  • En küçük ortak paydayı bulma
  • Çıkarırken parantezi koruma

Aynı mı?

  • İki ifadenin aynı olup olmadığını kontrol etme
  • Cevabın tamamen sadeleşip sadeleşmediğini görme
  • Bir değerin ne zaman kullanılamadığını bilme

Günlük hayatta kesirler

  • Cebirsel kesirleri gerçek problemlerde kullanma
  • Musluklarda, hızlarda ve merceklerde iki kesrin toplamını görme
  • Aynı cevabı iki yolla bulma