İnteraktif Dersler

Tablolar sözcüklerle ve bir değişkeni ifadeyle değiştirme

Ders notları

Tanım

Bir tabloyu okumak

Bir tablo, bir niceliğin başka bir niceliğe nasıl bağlı olduğunu gösterir. Üst satırda seçilen değerler (burada zaman), ikinci satırda onlardan çıkan değerler (litre cinsinden su) yer alır. Altındaki değişim satırı bir sütundan sonrakine ne olduğunu gösterir: değer artarsa yeşil +, azalırsa kırmızı −, aynı kalırsa gri 0. Tablo oku sekmesinde bir durum ve bir değişim biçimi seçersin; tablo, değişimler ve onlarla ilgili bir cümle görünür.
Örnek
Bir depodaki su: 0, 5, 10, 15, 20 ve 25 dakika sonra depoda 20, 30, 40, 50, 60 ve 70 litre var. Değişimler +10, +10, +10, +10, +10: her değişim aynı, yani su miktarı her seferinde aynı miktarda artıyor.
Time (minutes)0510152025Water (litres)203040506070Change+10+10+10+10+10
Kural

Tablonun genel yönü

Değişimlere bak. Her değişim pozitifse tablo artar; her değişim negatifse azalır; her değişim 0 ise aynı kalır. Değişimler önce pozitif, sonra negatifse tablo önce artar sonra azalır ve en büyük değer ortadadır (önce negatif, sonra pozitifse en küçük değer vardır). Bir tablo aynı örüntüyü tekrar tekrar da izleyebilir. Önce yönü söyle, sonra adımlara bak.
Örnek
Yukarı atılan bir top: 0, 1, 2, 3 ve 4 saniye sonra yüksekliği 10, 50, 70, 50 ve 10 cm. Değişimler +40, +20, −20, −40: önce pozitif, sonra negatif. Yükseklik önce artıyor, sonra azalıyor; en büyük değer 70 cm ve 2 saniye sonra ulaşılıyor.
Time (seconds)01234Ball (cm)1050705010Change+40+20−20−40
Kural

Adımlar nasıl değişiyor

Bir tablo artarken ya da azalırken adımların nasıl değiştiğini de söyle. Adımlar her seferinde aynı, her seferinde daha büyük (tablo gitgide daha hızlı yükselir) ya da her seferinde daha küçük olabilir (tablo hâlâ yükselir ama gitgide daha yavaş). Değişimleri yalnızca 0 ile değil, birbiriyle de karşılaştır. Azalan bir tabloda değişimlerin işaretini yok sayıp büyüklüklerini karşılaştır.
Time (weeks)012345Plant (cm)41422283234Change+10+8+6+4+2
Örnek
Bir kumbara: 0, 2, 4, 6, 8 ve 10 gün sonra 10, 15, 25, 40, 60 ve 85 euro. Değişimler +5, +10, +15, +20, +25: her biri öncekinden 5 büyük, yani para her seferinde daha fazla artıyor. Bir bitki: 0 ile 5 hafta sonra 4, 14, 22, 28, 32 ve 34 cm. Değişimler +10, +8, +6, +4, +2: her biri öncekinden 2 küçük, yani bitki hâlâ büyüyor ama her seferinde daha az.
Time (days)0246810Money (euros)101525406085Change+5+10+15+20+25
Kural

Sayılarla söyle

İyi bir açıklamanın üç bölümü vardır: yön, adımların nasıl değiştiği ve tablodan sayılar: ilk ve son değer, toplam değişim, en büyük ya da en küçük değer ve bulunduğu yer. Tarif et sekmesinde cümleyi iki bloktan kurarsın; uygulama onu değişimlerle karşılaştırıp kontrol eder, uymuyorsa nedenini söyler.
Örnek
Kumbara: “Para miktarı her seferinde daha fazla artıyor: 10 euro değerinden 85 euro değerine.” Toplam değişim, değişimlerin toplamıdır → ve da aynı sonucu verir.
Kural

İki tabloyu karşılaştırmak

Aynı üst satıra sahip iki tablo sütun sütun karşılaştırılabilir. B − A satırı hangisinin daha yüksek olduğunu gösterir: A daha yüksekse negatif, eşitse 0, B daha yüksekse pozitif. Farkın ilk pozitif olduğu sütun, B tablosunun ilk kez daha yüksek olduğu yerdir. Her tablonun her seferinde ne kadar değiştiğini de karşılaştır: her seferinde daha fazla artan tablo sonunda daha yüksek olur. İki tabloyu karşılaştır sekmesinde sütunlar boyunca ilerlersin.
Örnek
A deposu her 5 dakikada 10 litre artıyor ve 40 litreden başlıyor. B deposu 10 litreden başlıyor ve 10, 20, 30, … litre artıyor. Başlangıçta A, 30 litre daha yüksek. B − A farkı −30, −30, −20, 0, 30, 70, 120: 15 dakika sonra depolar eşit, 20 dakika sonra B ilk kez daha yüksek: 110 litreye karşı 80 litre.
Time (minutes)051015202530A405060708090100B10204070110160220B minus A−30−30−200+30+70+120
Tanım

Bir değişkeni ifadeyle değiştirmek

Bazen bir nicelik ikincisine, ikincisi de üçüncüsüne bağlıdır: K maliyeti N misafir sayısına, N de t masa sayısına bağlıdır. K değerini doğrudan t cinsinden bulmak için N harfinin yerine N için olan ifadenin tamamını parantez içinde yaz. Sonra parantezi aç ve benzer terimleri topla. Değişkeni değiştir sekmesinde a, b, c ve d değerlerini ayarlarsın ve her satırı görürsün; yeni formülü sayılardan oluşan bir tablo kontrol eder.
Örnek
ve . Parantez içinde → . Açınca → . Toplayınca → .
K = 2.5N + 30N = 3t + 4In bracketsK = 2.5(3t + 4) + 30ExpandK = 7.5t + 10 + 30SimplifiedK = 7.5t + 40
Kural

Parantezler ve işaretler

Parantez içindeki her terim parantezden etkilenir. Parantezin önündeki bir çarpan ya da eksi işareti her terime aittir. Bir parantezin karesi, parantezin kendisiyle çarpımıdır; bu yüzden olur, olmaz: orta terim unutulmamalı.
Örnek
ve → . Eksi işaretinin yalnızca ilk terime uygulanması verir ve bu yanlıştır. Kareli bir örnek → ve için bulunur.
P = 50 − 2NN = 3t + 4In bracketsP = 50 − 2(3t + 4)ExpandP = 50 − 6t − 8SimplifiedP = 42 − 6tSlipP = 58 − 6t
Kural

Geri değiştirmek

Ters yönde: bir formülün bir parçasına yeni bir harf, u, verilebilir. Parantezin tamamına u dersen formül kısalır ve hesaplaması kolaylaşır. Yalnızca harfli terime u dersen bir parantez kalır. Yalnızca harfe u dersen formül eskisi kadar uzun olur. Geri değiştir sekmesinde parçayı seçersin ve yeni formülü ve sayıları görürsün.
Örnek
. ile → . ile → . ile → . Yalnızca ilki gerçekten daha basit.
K = 2.5(3t + 4) + 30u = 3t + 4K = 2.5u + 30
Püf noktası

Sayıyla kontrol

Yeni bir formülün doğru olup olmadığını görmek için bir sayı seç ve iki formülü de hesapla: eskisini sayıları adım adım yerine koyarak, yenisini doğrudan. İkisi aynı değeri vermeli. Tek bir sayı tesadüfen uyabilir, bu yüzden bir ikincisini de dene. Sayıyla kontrol et sekmesinde doğru sonuç tipik bir hatanın yanında durur ve ikisinin ayrıldığı ilk sayı işaretlenir.
Örnek
için ve → ve . Yeni formül de verir. hatası 49 verir. yerine yazılan hatası için ikisinde de 23 verir ama için 37 yerine 25 verir.
A = 2N² + 5N = t + 3In bracketsA = 2(t + 3)² + 5RightA = 2t² + 12t + 23SlipA = 2t² + 23
Püf noktası

Tuşlar ve gizlilik

Her sayı kutusu, düğme ve blok klavyeyle çalışır: Tab bir sonrakine geçer, Enter (ya da boşluk tuşu) ona basar, yukarı ve aşağı ok tuşları bir kutudaki sayıyı değiştirir. Bu uygulamalarda yaptığın hiçbir şey kaydedilmez ya da bir yere gönderilmez. Durumlar ve sayılar özgündür: bu uygulamalar için yazdık.
Örnek
Tarif et sekmesinde bir bloğa gelmek için Tab, onu seçmek için Enter tuşuna bas; uygulama cümlenin tabloya uyup uymadığını söyler.

Alıştırmalar

Bir depodaki su her 5 dakikada ölçülüyor: 0, 5, 10, 15 ve 20 dakika sonra depoda 20, 32, 44, 56 ve 68 litre var. Tabloyu sözcüklerle ve sayılarla anlat. Kolay
Time (minutes)05101520Water (litres)2032445668
Çözümü göster
Değişimleri hesapla → , , ve .
Her değişim pozitif, yani tablo artıyor. Her değişim 12, yani adımlar her seferinde aynı.
İlk değer 20, son değer 68: toplam ve bu eder.
Su miktarı her seferinde aynı miktarda artıyor (her 5 dakikada 12 litre): 20 litreden 68 litreye.
Her seferinde aynı miktarda artan bir tablo, düz bir yükselişti.
Bir bitki her hafta ölçülüyor: 0, 1, 2, 3 ve 4 hafta sonra boyu 4, 14, 22, 28 ve 32 cm. Tabloyu anlat ve adımların nasıl değiştiğini söyle. Kolay
Çözümü göster
Değişimler , , ve , yani +10, +8, +6, +4.
Time (weeks)01234Plant (cm)414222832Change+10+8+6+4
Tüm değişimler pozitif, yani bitki büyüyor. Her değişim öncekinden küçük → .
Bitki toplam büyüyor: 4 cm değerinden 32 cm değerine.
Boy her seferinde daha az artıyor: 4 cm değerinden 32 cm değerine.
“Her seferinde daha az” azalıyor demek değildir: bitki hâlâ büyüyor.
Bir partinin maliyeti , misafir sayısı da ; burada t masa sayısı. K değerini t cinsinden yaz. Kolay
Çözümü göster
N yerine parantez içinde yaz → .
Parantezi aç: 3 her iki terimi de çarpar, yani .
Topla → . ile kontrol et → , ve .
K = 3N + 5N = 2t + 1In bracketsK = 3(2t + 1) + 5ExpandK = 6t + 3 + 5SimplifiedK = 6t + 8
.
Her zaman bir sayıyla kontrol et: 20 ile 20 uyuşuyor.
Bir top yukarı atılıyor: 0, 1, 2, 3 ve 4 saniye sonra yüksekliği 10, 50, 70, 50 ve 10 cm. Tabloyu anlat: yön, en büyük değer ve nerede olduğu. Orta
Çözümü göster
Değişimler , , ve , yani +40, +20, −20, −40.
Time (seconds)01234Ball (cm)1050705010Change+40+20−20−40
Değişimler önce pozitif, sonra negatif; yani yükseklik önce artıyor, sonra azalıyor.
Pozitiften negatife geçiş 70 değerinde: en büyük değer 70 cm ve 2 saniye sonra ulaşılıyor.
Yükseklik önce artıyor, sonra azalıyor. En büyük değer 70 cm ve 2 saniye sonra ulaşılıyor; 4 saniye sonra top yeniden 10 cm yüksekte.
Tepe noktasından önceki ve sonraki değişimler birbirinin aynasıdır.
İki kumbara, A ve B, her 2 günde bir sayılıyor. A: 30, 35, 40, 45, 50, 55 euro. B: 10, 12, 18, 28, 42, 60 euro (0, 2, 4, 6, 8, 10 gün sonra). B kumbarası kaçıncı günden itibaren daha yüksek ve ne kadar? İki kumbara hiç eşit oluyor mu? Orta
Çözümü göster
B − A satırını yaz: −20, −23, −22, −17, −8 ve .
İlk pozitif fark son sütunda: 10 gün sonra B kumbarasında 60 euro, A kumbarasında 55 euro var.
Time (days)0246810A303540455055B101218284260B minus A−20−23−22−17−8+5
Satır −8 değerinden 5 değerine geçiyor ve 0 değerini atlıyor: kumbaralar hiçbir zaman eşit değil.
10 gün sonra B kumbarası ilk kez daha yüksek oluyor; fark 5 euro. Bu tabloda iki kumbara hiçbir zaman eşit olmuyor.
B kumbarası her seferinde daha fazla artıyor, bu yüzden A kumbarasını geçiyor.
Bir mağaza euro istiyor; N, t hafta sayısına bağlı → . C değerini t cinsinden yaz ve bir sayıyla kontrol et. Orta
Çözümü göster
N yerine parantez içinde yaz → .
Eksi işareti ve 3 her iki terime de etki eder → . ( yazmak klasik hatadır.)
Topla → . ile kontrol et → , ve .
C = 80 − 3NN = 2t + 5In bracketsC = 80 − 3(2t + 5)ExpandC = 80 − 6t − 15SimplifiedC = 65 − 6t
.
hatası için 53 değil 83 verir.
Kare bir terasın maliyeti euro; N kenar uzunluğu ve . A değerini t cinsinden yaz ve ile kontrol et. Zor
Çözümü göster
N yerine parantez içinde yaz → .
Önce kareyi aç → (orta terim ).
3 ile çarp → . Topla → .
ile kontrol et → , ve .
.
Terim terim kare almak verir: bu yalnızca için doğrudur.
Geri değiştirme → . ifadesine u harfini ver ve Q değerini u cinsinden yaz. ile kontrol et. Zor
Çözümü göster
parantezi formülde iki kez geçiyor: bir kez karesi alınmış, bir kez tek başına. Parantezin tamamına u de → .
Her parantez u olur → .
Q = 4(2x − 1)² + 3(2x − 1)u = 2x − 1Q = 4u² + 3u
ile kontrol et → ve . Eski formül de verir.
.
Yeni formül çok daha kısa ve her x için geçerli: okunması ve gerekirse çözülmesi daha kolay.
, ve . K değerini t cinsinden yaz, her seferinde bir değiştirme yaparak, ve ile kontrol et. Zor
Çözümü göster
Önce N harfini değiştir → .
Şimdi M harfini değiştir → .
K = 3N + 10N = 2M − 1K = 6M + 7M = 4t + 2K = 24t + 19
ile kontrol et → , , ve .
.
Önce içteki harfi değiştir, sadeleştir, sonra sıradakini değiştir.

Bu konunun etkileşimli uygulamaları

Ücretsiz uygulamalar ücretsiz öğrenci hesabıyla açılır. Öğretmenler tüm uygulamaları canlı derste kullanabilir.

Ücretsiz hesap ve Plus hakkında

Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 1, MYP 2, MYP 3, MYP 4

Cambridge International: Lower Secondary, stage 8, Lower Secondary, stage 9, IGCSE

Hollanda: Vmbo bb (3-4. sınıf), Vmbo kb (3-4. sınıf), Vmbo gt (3-4. sınıf), Havo · Matematik A, Vwo · Matematik A

Türkiye (MEB): 8. sınıf, 9. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 8, Year 9, Year 10 (GCSE)

ABD (Common Core): Grade 8, Algebra 1

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 2 uygulama

Tabloyu sözcüklerle anlat

  • Tablonun artan, azalan, sabit ya da tekrarlı olduğunu söyleme
  • Adımların nasıl değiştiğini anlatma: aynı, büyür ya da küçülür
  • Tabloyu ilk ve son değer, değişim ve en yüksek değerle anlatma
  • İki tabloyu karşılaştırma: hangisi yüksekten başlar, hangisi hızlı artar

Bir değişkeni ifadeyle değiştir

  • Bir değişkeni parantez içinde bir ifadeyle değiştirme
  • Değiştirmeden sonra açıp benzer terimleri toplama
  • Değiştirmede hatanın nerede olduğunu bulma
  • Formülün bir parçasına yeni bir u harfi verme