İnteraktif Dersler
Ders notları Alıştırmalar

Parantezi açma ve ortak çarpanı parantezin dışına alma

Ders notları

Tanım

Parantezler

Parantez, terimleri bir arada tutar. 3(x + 4) ifadesinde 3, parantezin içindeki her şeyi çarpar: 3(x + 4), 3 × (x + 4) demektir.
3x4+×
Örnek
iken kaçtır?
432+×=5=20
Tanım

Açmak

Bir parantezi açmak, içindeki her terimi dışındaki sayıyla çarpıp sonucu parantezsiz yazmaktır.
3(x+4)=3x+12
Örnek
ifadesini aç:
6(a+2)=6a+12
Tanım

Çarpanlarına ayırma

Çarpanlarına ayırma, açmanın tersidir: bir ifadeyi ortak çarpan çarpı bir parantez olarak yazmak. 3x + 12, 3(x + 4) olur.
xxx3x43x12
Örnek
ifadesini çarpanlarına ayır. İki terim de 4’ün katı:
aaaa4a24a8
Tanım

Ortak çarpan

Ortak çarpan, her terimi bölen bir sayı ya da harftir. En büyük ortak çarpan, bunların en büyüğüdür: 6x ve 9 için 3’tür.
xxxxxx
Örnek
ve ’in en büyük ortak çarpanı 5’tir:
52x310x15
Kural

Kural

Parantezin dışındaki sayı, parantez içindeki her terime dağıtılır: hem birinci terimi hem de ikinci terimi çarp.
abcabac
Örnek
Kuralı sayılarla dene:
51035015
Kural

Alan modeli

Yüksekliği 3, genişliği x + 4 olan dikdörtgenin alanı 3(x + 4)’tür. Onu iki parçaya böl, 3 × x ve 3 × 4, ve topla: 3x + 12.
3x43x12
Örnek
Bir dikdörtgenin yüksekliği 4, genişliği :
4x64x24
Kural

Cebir karoları

Her karo satırı aynıdır. Bir x karosu ve dört küçük kareden oluşan 3 satır, 3 x karosu ve 12 küçük kare eder.
xxx
Örnek
2 satır, her birinde iki x karosu ve üç küçük kare:
xxxx
Kural

Parantez içinde eksi

Çarptığın terimin işaretini koru: 5 × (−2) = −10, yani 5(x − 2) = 5x − 10.
5x−22x5x−1010
Örnek
ifadesini aç:
4x−33x4x−1212
Kural

x’in önünde sayı

Sayıları çarp: 2 × 3 = 6, yani 2(3x + 1) = 6x + 2.
23x16x2
Örnek
ifadesini aç: ve →
34x512x15
Kural

Parantezin dışında x

x × x = x², yani x(x + 5) = x² + 5x.
xx5x²5x
Örnek
ifadesini aç:
xx−44xx²−4x4x
Kural

Dışarıda eksi

Dışarıdaki eksi, parantez içindeki her işareti değiştirir: −2(x − 3) = −2x + 6, çünkü eksi çarpı eksi artıdır.
−x−x
Örnek
ifadesini aç: →
−x−x−x
Kural

Aç ve sadeleştir

Önce her parantezi aç, sonra benzer terimleri birleştir: 3(x + 2) + 4(x − 1) = 3x + 6 + 4x − 4 = 7x + 2.
xxxxxxxxxxxxxx
Örnek
ifadesini aç ve sadeleştir:
xxxxxxxxxx
Kural

En büyük çarpanı dışarı al

Bütün sayıları bölen en büyük sayıyı ve her terimde bulunan harfleri bul. Her terimi ona böl ve parantezin önüne yaz.
3x2x36x²9x
Örnek
ifadesini çarpanlarına ayır. En büyük çarpan :
2x2x54x²10x
Kural

Açarak kontrol et

Cevabını aç. Başladığın ifadeyi elde etmelisin: 3(2x + 3) = 6x + 9.
32x36x9
Örnek
doğru mu? Cevabı aç: ✔
32a56a15
Püf noktası

Zihinden işlem

Parantez zor işlemleri kolaylaştırır: 7 × 19 = 7(20 − 1) = 140 − 7 = 133.
7201191407
Örnek
’i zihinden hesapla:
610029860012
Dikkat!

3(x + 4), 3x + 4 değildir

HER terimi çarp. 4 de çarpılmalı: 3 × 4 = 12.
3x43x12
Örnek
ifadesini aç:✘ ✔
5x25x10
Dikkat!

Eksiye dikkat

−2(x − 3) = −2x + 6’dır, −2x − 6 değil: eksi çarpı eksi artıdır.
−x−x✘−x−x✔
Örnek
ifadesini aç:✘ ✔
−x−x−x−x✘−x−x−x−x✔
Dikkat!

Henüz tamamen ayrılmadı

2(3x + 6) bitmiş değil: 3x + 6’nın hâlâ 3 ortak çarpanı var. En büyük çarpanı hemen dışarı al: 6(x + 2).
23x66x126x26x12
Örnek
ifadesini tamamen çarpanlarına ayır:✘ ✔
34x812x2412x212x24
Uç durum

Terimler birbirini götürebilir

Açtıktan sonra benzer terimler birbirini götürebilir: 2(x + 3) − 2x = 2x + 6 − 2x = 6.
6
Örnek
ifadesini sadeleştir:
12
Uç durum

Ortak çarpan yalnızca 1

4x + 7 gibi, 1’den büyük hiçbir sayı her terimi bölmüyorsa dışarı alınacak bir şey yoktur.
xxxx
Örnek
ifadesini çarpanlarına ayır. 5, 9’u bölmez.Tek ortak çarpan 1 → olduğu gibi kalır
xxxxx54
Tanım

Sayıların çarpımının çarpanları

Bir sayı, çarpımın içine kalansız giriyorsa çarpımın çarpanıdır. Çarpımı hesaplamana gerek yok: her sayıyı asal çarpanlarının çarpımı olarak yaz. Çarpanın asal çarpanları çarpımın asal çarpanlarının içinde bulunmalı; hiçbir asal sayı çarpımdakinden fazla kullanılmamalı.
Örnek
ve . 8 bir çarpandır, çünkü uyar ve olur. 16 çarpan değildir, çünkü için 2 asal çarpanı dört kez gerekir, çarpımda yalnızca üç kez var; , kalan 8. 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10 ve 12 sayılarından 7 tanesi çarpandır: 2, 3, 4, 6, 8, 9, 12.
Kural

İfadenin çarpanı mı? Her terimi böl

Bir sayı ya da ifade, her terimin içine giriyorsa birden çok terimli bir ifadenin çarpanıdır. Bir adayı denemek için her terimi ona böl: her sonuç tam sayıysa aday çarpandır ve ifade, adayın sonuçların toplamıyla çarpımıdır. Parantezi açarak kontrol et: asıl ifadeyi geri almalısın.
Örnek
3, ifadesinin çarpanı mı? ve : evet, ve . 4 çarpan mı? tam sayı değil: hayır. İki terimin de içine giren en büyük sayı 6 olur, yani ; açınca yine çıkar. ifadesi ifadesinin çarpanıdır.

Alıştırmalar

ifadesini aç. Kolay
3x4??
Çözümü göster
3’ü ile çarp:
3x43x?
3’ü 4 ile çarp:
3x43x12
Birlikte:
Cevap →
Kontrol: için ikisi de 18 verir.
ifadesini aç. Orta
52x−332x??
Çözümü göster
52x−332x10x?
52x−332x10x−1515
Birlikte:
Cevap →
Kontrol: için ikisi de 5 verir.
ifadesini çarpanlarına ayır. Orta
???6x9
Çözümü göster
6 ve 9’u bölen en büyük sayı 3
Her terimi 3’e böl: ve
xxxxxx
3’ü bir parantezin önüne yaz:
32x36x9
Cevap →
Kontrol: .
ifadesini aç ve sadeleştir. Zor
3x2??4x−11x??
Çözümü göster
ve
xxxxxxx
terimleri: . Sayılar:
xxxxxxx
Birlikte:
Cevap →
Kontrol: için ikisi de 9 verir.
ifadesini tamamen çarpanlarına ayır. Zor
???6x²9x
Çözümü göster
6 ve 9’u bölen en büyük sayı 3
harfi iki terimde de var, o yüzden ’i de dışarı al: çarpan
Böl: ve , yani
3x2x36x²9x
Cevap →
Kontrol: ve .
Öğretmen misiniz?

Bu uygulamalarla tüm sınıfınıza canlı ders verin. İlk bir ay ücretsiz.

Ücretsiz deneyin

Bu sınıf düzeylerine uygun

IB (MYP, Diploma): MYP 1, MYP 2, MYP 3, MYP 4

Cambridge International: Lower Secondary, stage 8, Lower Secondary, stage 9, IGCSE, Lower Secondary, stage 7

Hollanda: Groep 8, 1. sınıf, 2. sınıf, Havo · Matematik A, Havo · Matematik B, Vwo · Matematik A, Vwo · Matematik B, Vwo · Matematik C, 3. sınıf (havo, vwo)

Türkiye (MEB): 7. sınıf, 8. sınıf, 9. sınıf, 6. sınıf

İngiltere (GCSE, A Level): Year 8, Year 9, Year 10 (GCSE), Year 7

ABD (Common Core): Grade 8, Algebra 1, Grade 6, Grade 7

Bu konunun uygulamaları neler öğretir 6 uygulama

Karolar ve alanlarla açma

  • Bir parantezi dikdörtgen olarak görme
  • Karolarla ve alanlarla a(bx + c) ifadesini açma
  • Parantez dışındaki sayının her terimi çarptığını bilme

Parantezleri aç

  • Önünde sayı ya da x olan bir parantezi açma
  • Parantez önündeki eksinin her işareti değiştirdiğini bilme
  • İki parantezi açıp benzer terimleri toplama

Dikdörtgenle çarpanlara ayır

  • Çarpanlara ayırmayı dikdörtgen oluşturma olarak görme
  • Satırların aynı karolara sahip olması gerektiğini bilme
  • Karolarla en büyük ortak çarpanı bulma

Çarpanlara ayır: ortak çarpanı dışarı al

  • Terimlerin en büyük ortak çarpanını bulma
  • Bir ifadeyi çarpanlarına ayırıp açarak kontrol etme
  • Bir ifadenin ne zaman tamamen çarpanlarına ayrıldığını bilme

Günlük hayatta parantezler

  • Bir durumu iki yolla sayma
  • Aynı cevabı verdiklerini görme: a(b + c) ve ab + ac
  • Zihinden hesap için parantez kullanma

Çarpan mı? Sayılar ve ifadeler

  • Bir sayının çarpımın çarpanı olup olmadığına çarpmadan karar verme
  • 6x + 12 gibi bir ifadeyi parantezle çarpanlarına ayırma
  • Çarpanlara ayrılmış biçimi açarak kontrol etme